Галзуу хүмүүсийн өдрийн тэмдэглэл

Эх орон, эх хэл мину

2012-02-09T03:10:00.008+08:00

Байгаа таван үсгээ танилцуулъя.

Эх сурвалж:

mongolfont.com
openmn.org
windows 7

Үсгийн өндөр: 17 (Зарим үсэг дундах MVS тэмдгийг үл анзаарна уу! Удахгүй алга болох ёстой юм :) )

Сармис + Архи = 100

2012-02-07T03:49:00.012+08:00

Бараг гурван сарын өмнө нэг хүн ертөнцөөс халин одов. Хэстерс хэмээх энэ хүн дуучин, жүжигчин байж хүмүүсд алдар цуугаа мандуулахаас гадна, тэрхүү алдар цуугаа өөрөө амьд ахуйдаа хамгийн удаан тээсэн хүн болж таарав. ЗУУН НАЙМАН ЖИЛ! Над шиг юмыг удаан хийдэг, түргэн амжуулах чадваргүй нөхөрт бол хэрэгтэй л нас! Тэгээд бараг тав зургаан жилийн өмнө энэ хүнтэй зурагтаар ярилцлага хийж байхад сурвалжлагчийн асуусан асуулт санаанд гэнэт орж ирж байна: "Таны урт наслах нууц юунд байна вэ?" Тухайн үед би хариултыг нь нэг их тоогоогүй юм. Тэр үед нас залуу байсан болохоор надад нас байгаа юм чинь гэж бодоо биз... ;)

Өглөө болгон жижиг стаканд хийсэн архинд нэг хумс сармисыг нарийн хирчиж цонхны тавцан дээрээ таглаж тавиад орой оронд орохынхоо өмнө уугаад унтдаг юм.

Ингээд л зуу гаруй наслах нь байна шүү дээ. Үгүй мөн амар байгаа биз? Ийм амархан зуу наслана гэж ерөөсөө бодож явсангүй шүү! Тэгээд л жаахан гүүглдэж байгаад Авдай гуайн хуудсыг олов. Уншиж дуусаад бодогдож байнаа ... "ер нь жаахан юм байх нь байна шүү энэ сармисанд" гэсэн бодол төрж эхлэв. Энэ хуудсан дээр тайлбарлаж бичсэн зааварнаас өдөр болгон уух тунгийнх нь хүснэгт зураг нь харин хяслантай юм шиг байдаггүй юм даа. Ганцаараа зуу наслаад бусдыгаа нэг ная хавьцаа гэж бодсон юм шиг,,, :)

Эцэстээ урт наслахдаа биш харин эд эрхтэнд сайн нөлөөтэй гэдэг шалтгаан нь шаналгасаар байгаад хийж үзэхээр боловоо хөөрхий. Энд нэг бондгор сармис ойролцоогоор зуу дөхсөн грам байдаг бөгөөд гурвыг багцлаад 99 центээр зардаг юм. Мөн ч хямдхан урт насалж байнаа хэхэ. Бүгдийг нь хальсалж байгаад сайтар няцлаад хоёр жижиг лонхонд тасалж архитай хийгээд арав хонуулахад ийм болдог юм байна.

Энийгээ марлаар шүүгээд архиныхаа шилэнд хийснээр шидэт ундаа бэлэн болов.

Тэгээд саяхан ирсэн зочиндоо хийснээ үзүүлж байтал өнөөх зочин маань амтыг нь үзье гээд байхаар нь хоёр хундаганы бараг ёроолоор нь шахуу арван грам хийвүү дээ, их л жаахан юм хийгээд хоёулаа татсан чинь архи лав биш байна лээ, гол дундуур халуун юм л урсаад орчихов. Дараа нь хацар чих улайгаад, гэдсэн дотор зуух өрдөж байгаа юм шиг л юм болов. Энийг өдөр болгон өнөөх өвөө шиг татаж болохгүй юм байна гэсэн дүгнэлтэнд хүрэв. Тэр бүдүүвч зураггүйгээр тунгийг нь тааруулахгүй бол хатуу хурц эд байна, юу ч болж мэднэ, өнөөх Hulk шиг л ногоорчихно :). Харин тэр өвөөгийн технологийг өдөр болгон бэлдэж чадахгүй юм чинь гээд ахиад нэг шил архинд нэг бондгорын хумснуудыг хирчиж хийгээд харанхуй шүүгээнд таглав.

Арав хоногийн дараа няцалж хийсэн шил шиг ногоон биш ч гэлээ шингэн ногоон өнгө татсан юм болж байлаа. Оройдоо нэг рүнкээр татчихаад л унтаад байв. Даан ч ууж дуусах үед энд тэрлэх санаа төрсөн болохоор дуусаж байхдаа бэлдсэн дараагийн шилтэй бэлдмэлээ энд харуулсан бөгөөд арав хоног дуусахаар нь зургийг нь энд шинэчилж тавинаа.

Шинэчлэл: Арван хоногийн дараа

За даа тэгээд, нэг их урт наслах гээд ч шунаад байсан юм алга дөө, үнэнийг хэлэхэд. Ганц шил юмны бөглөө л мултлах гэсэн заль биз...

iOS 5.x дээр Монголоор

2012-02-06T14:55:00.002+08:00

Одоогоор иймэрхүү маягтай болов.

Өндий!

2012-02-01T19:19:00.013+08:00

Арайхийж гэж нэг юм өндийвөө хөөрхий :)

Шинэчлэл: Монгол бичгийн фонт болон гарын хуваарилалт суулгаагүй байсан тул кириллээр бичив. Дараагийн удаа монголоороо бичнээ.

Шинэчлэл: write-vertical property нэмсэнээр хэвтээ болон босоогоор аль алинаар бичдэг болгож үзэв.

СОНИ сонирхолтой ном уншигч

2012-01-24T03:56:00.023+08:00

За сайн байцгаана уу? Олон жил уулзалдаагүй юм байна :) Төгөлдөр андын эхлүүлсэн Ebook reader хэмээх цаасан дээр биш харин электрон гүйлгэж ном уншдаг ид шидтэй төхөөрөмж дээр кирил номыг Ө-нөөх Ү-нэд орсон хоёр үсэгтэй нь уншдаг болгож байгаа аянд дагалдаж үүнийг бичив.

Уул шугамандаа бол…

Их өргөн тархаж байгаа гурван төхөөрөмжүүд болох Nook Simple Touch, Sony Reader eBook PRS-T1 болон Amazon Kindle Touch нар нь гурвуулаа линукс үйлдлийн системтэй ч эхний хоёр дээр нь бидний байнга сонсоод байгаа андройд ажилладаг байхад, сүүлийнх дээр нь амазоны өөрсдийнх нь өөрчилсөн линукс зүтгэж байдаг юм байна. Төгөлдөр эхний этгээд болох Нүүкийн гэдэс гүзээг задалж хэрхэн эд бад хийснээ харуулсан болохоор хоёр дахийг нь би хэрхэн "оролдсоноо" энд бичихээр шийдлээ.

Үнэндээ бол чин үнэнгээсээ нууж хаалгүйгээр шударга эр хүн шиг энээ тэрээгүй яс яг таг шууд гараад нүүр нүүрээ харж байгаад зүрх сэтгэлээсээ ярих юм бол байна ш дээ тээ: зөвхөн ном уншина гэсэн хүнд бол оролдоод байх шаардлага бараг байхгүй эд.

Оролдох болсон нь:

Сони-гоос ирсэн ном уншдаг програм нь таалагдсангүй.
Dropbox суулгачихвал тэнд тавьсан номнуудаа уншдаг баймаар.
Нэг л хөлс гараад сонин байна

гэсэн "хөгийн" тайлбар тавьж оролдохоор шийдсэн билээ :)

Урьдчилсан уншлага

Юун түрүүнд уншаад үзэх хэрэгтэй хоёр хуудсыг толилуулъя:

Орос хэлтэй хүн бол хоёр дахь холбоосыг нь гүүгл гуайн орчуулсанаар биш эх хэлээр нь унших хэрэгтэй болов уу. Миний хувьд бүх үйлдлийг алимтай машин дээр хийсэн бөгөөд бүндөүс үйлдлийн систем хэрэглэхгүй бараг арваад жил болсон тул тийм машин дээр хэрхэн хийхийг нь хуурай орчуулаад тавив. Линукс машин дээр нэмэлт жижиг сажиг алхам хийх хэрэгтэй байх. Тэрийг туулсан хүмүүс нь энд залруулж бичнэ байх аа.

Ингээд rooting буюу төхөөрөмж дээрээ бүдүүн даргын эрх авах ажиллагаагаа эхэлцгээе.

Нэг амьсгаагаар

За би нэгэн сайн эр болж хийх зургаан алхамуудыг нэг амьсгаагаар дуржигнуулъя!

Нэг: Суулгах пакетаа татаж авах ( миний хувьд хоёр дахь холбоос дээрх хуудасны Installation packages хэсэгт буй эхний хоёрын аль аль нь болж байсан )
Хоёр: Төхөөрөмжөө юсб-гээр залгаж Data Transfer Mode горимд оруулж READER гэсэн дискийг таниулах
Гурав: Татаж авсан пакетуудаа READER диск дээр хуулах
Дөрөв: Төхөөрөмжөө бүр мөсөн унтраах
Тав: Home болон Menu гэсэн хоёр товчийг нь дарж байгаад асаах товчоо дарж асаагаад эхлэл цонхон дээр opening books гэсэн бичиг гартал өнөөх хоёр товчоо дарсаар байж байгаад суллах (ойролцоогоор арван таваас хорин секунд )
Зургаа: Төгсгөлд нь пакетууд суугдаж, төхөөрөмж өөрөө шинээр ачаалагдах бөгөөд энэ үед бүрэн rooting хийгдсэн байх болно.

зээ тэгээд би өнөөх нэгэн сайн эр болж Бүндөүс машин дээр суух алхамуудыг өмнөх амсьгаагаа таслахгүйгээр үргэлжлүүлэн хэлье!

Хоёр хагас: Төхөөрөмж дээрээ usb ээр залгаж Data Transfer mode горимонд оруулаад Бүндөүс дээрээ дискнүүд танигдтал хүлээх
Гурав: Задалсан пакет доторх flash_reader.bat файлыг ажиллуулах
Дөрөв: Юм асуувал Agree (Y) гэж Y товч дээр дарж зөвшөөрөх
Дөрөв хагас: Хүлээх
Тав: 15-20 минут хүлээгээд төхөөрөмж хэвийн ажиллах горимд орохгүй бол (AWD Launcher хэмээх цэс гарч ирэхгүй байвал) буцааж сэргээх алхамыг хийх хэрэгтэй.

( Ийнхүү агаар дутагдлын улмаас ухаан алдан унавай … )

Чимх чимхээр

Суулгах пакетаа татаж аваад (зип файл байгаа) задлахад sdcard гэсэн сан доторх хоёр сан (tmp, updates) бас sdcard сантай зэрэгцэж байрласан PRS-T1 Updater.package файл гурав бол гол хуулагдах ёстой гурван файл нь юм.

ЮСБ ээр залгаад Data transfer mode горимд төхөөрөмжийг оруулахад компьютер дээр SETTINGS, READER гэсэн хоёр диск танигдаж ирнэ. READER дискэн дээр PRS-T1 Updater.package файлыг tmp, updates хоёр сантай хамт хуулна. (Анхаар: sdcard сан биш харин түүн доторх tmp,updates хоёр санг READER дискэн дээр хуулна )

Хуулж дуусаад танигдсан дискээ компьютерээс салгана (Алим дээр бол CMD+e товч дарж танигдсан төхөөрөмжүүдийг салгадаг). Төхөөрөмж дээрх Settings цэсэн дээр буй унтраа гэсэн цэсийг сонгож унтраана. ( ЮСБ залгуураа салгаж болно.) Home ба Menu гэсэн хоёр товчийг зэрэг дарж байгаад асаах товчийг дараад авахад (өмнөх хоёр товчоо дарсан хэвээр байлгана) төхөөрөмж асаж эхлэх бөгөөд opening books гэсэн цэс гартал ойролцоогоор арван таваас хорин секунд өнгөрөөд дарж байсан хоёр товчоо суллана. Ингээд rooting зөв хийгдсэн бол хоёр цэс сонгогдохоор харагдах болно. Тэрний нэг нь Awd Launcher буюу андройд цэс рүү хөтлөх цэс мөн бөгөөд тэрэн дээр дарж андройд систем рүү орох нь тэр дээ. Хэрэв хоёр дахийг нь сонгох юм бол ердийн сони-гийн програм руу ороод явчихна. Нэг ёсондоо танд андройд систем рүү юу эсвэл сони-гийн өөрсдийнх нь оригинал програм руу орох уу гэсэн хоёр сонголт байгаа гэсэн үг.

Яагаад ч юм шинээр суусан пакетуудын зарим файл нь системийн үндсэн атаманд захирагдахгүй зөрчилдөх шалтгаанаас болж төхөөрөмж гацах, алдаа заах гэх мэт сөрөг мэдээлэл их байгаа тул найдвартай нь дээр гээд хэрэглэх гэсэн програмуудаа андройдынхоо settings буюу тохируулга руу орж байгаад устгаад дахин суулгах хэрэгтэй. Root explorer гэж дискэн дээрх файлуудыг харж болдог програмыг нээгээд /updates/data/app сан дотроос дахин суулгах пакетуудаа олж суулгаарай. Миний хувьд cool reader хэмээх ном уншдаг програмаа устгаж /updates/data/app/cr3.0.55-19.apk ийг дахин суулгаж байж алдаагүй ном уншдаг болсон (cr3.0.xxx гэсэн хэд хэдэн хувилбар давхар ирсэн байгаагаас хамгийн сүүлийнхийг нь сонгов).

Интернэт холболтоо тохируулчихаад Dropbox эрхээ тохируулж дууссанаар их эд бад ажиллагаа өндөрлөсөн гэжээ.

ӨӨӨөөө… ӨнӨӨх ҮмбҮҮ ӨтӨнд ордог Ө Ү байхгҮй шҮҮ…

Кирил үсгээр бичсэн монгол номнуудыг нээхэд сони-гийн анхдагч ном уншдаг програм болон cool reader дээр ӨнӨӨх Үнэ хҮндтэй хоёр (өү) зөв дүрслэгдээгүй бөгөөд cool reader дээр Menu товч дээр дарж Options гэсэн нэмэлт сонголт дээрх Font Face гэсэн харуулах фонтны тохиргооноос Droid Sans юмуу Droid Serif хоёрын аль нэгийг сонгосноор үнэтэй хоёр үсэг маань дуртай дургүй нэг юм үзэгдэж санааг минь амраав.

ШИНЭЧЛЭВ: READER дискэн дээр fonts гэсэн сан үүсгээд тэндээ дуртай ttf фонтоо хуулаад шинээр ачаалахад Cool Reader дээр нэмсэн фонтоо сонгож болж байна.

Ээ баларааа….

Дараах зааврыг зөвхөн бүх юм дампуурч буруу эргэсэн тохиолдолд төхөөрөмжөө үйлдвэрээс суулгасан горимд аваачихад хэрэглэнэ. Ингэхийн тулд нэмэлт micro-SD карт хэрэгтэй бөгөөд тэрэн дээрээ sdcard-rescue.zip файлыг татаж авч задлахад дотор нь OS Firmware гэсэн сан бий. Уг санг яг тийм нэртэйгээр нь картан дээр хуулчихаад төхөөрөмж рүүгээ картаа зоох хэрэгтэй. Хэрэв төхөөрөмж унтраагүй, эсвэл унтраах боломжгүй гацсан байх аваас RESET дээр дарж шинээр ачаалах хэрэгтэй (гэхдээ… дараах хоёр товчийг дарна). Ингээд шинээр ачаалахаасаа өмнө өнөөх хоёр HOME, MENU товчийг дарж асаагаад (бас л ойролцоогоор хорин секунд) opening books цэс гарч тогтворжих үед хоёр товчоо сул тавина. За тэгээд л хүлээгээд л байна шүү дээ… хүлээгээд л байна… хүлээгээд л … таваас арван минутын дараа өөрөө асаагүй байх юм бол RESET дээр дарж шинээр асаана. Ингээд л анхны горимон дээрээ очих нь тэр. Хор шар буцалж байвал ахиад л нөгөө рүүтлэх пакетаа суулгаад бүтэлгүйтвэл энэ зааврыг дагаж сэргээгээд ахиад л шар хөдөлж байвал … эргүү юм шиг эргэлдээд л … Амжилттай сэргээсэн бол micro-SD картан дээрх OS Firmware санг устгах юмуу нэрийг нь өөрчлөхгүй бол ёстой жинхэнэ эргэлдээд л байна шүү :)

Мэддэгт мэргэн цоохор, мэддэггүйд эрээн цоохор

Монгол хэл дээр epub юмуу mobi хэлбэрээр ном татаж авч болох хоёр хуудас (Мэдээж та өөр хуудас мэдэх бол нэмэрлээрэй :)

Конец первой серии

Бага байхдаа зурагтаар гараад дуусаж байгаа киноны төгсгөлд ийм бичиг гарвал "яагаад ч юм зөнгөөрөө" үргэлжлэл байгаа юм байна гэж мэдээд хөөрдөг байж :) Уншигчдаас өөр ebook reader-ийг хэрхэн эд бад хийсэн холбоосоо мэдээлэхийг хүсэхийн ялдамд болсон болоогүй дүрэмтэй кирил бичигт төгсгөл тавьж жинхэнэ монгол бичигтэй ном уншиж бичдэг болох сайхан цагийг ерөөж энэ тэрлэлийг цэглэв.

Болор толь бичиг Nook Simple Touch дээр

2011-12-29T05:31:00.001+08:00

Nook маань Англи-Англи толь бичигтэй. Тэр нь хэрэглэхэд нэлээд төвөгтэй юм. Ядаж байхад миний Англи хэл тийм ч сайн биш. Зарим үгний тайлбарыг огт ойлгохгүй тохиолдол ч байгаа тул яаж ийгээд Англи-Монгол толь Nook дээр ашигладаг болгохоор шийдэв. Толь бичгээс гадна Nook дээр хэвтээгээр нь ном уншвал зүгээр юм гэж бодоод Nook-ийн өөрийнх нь reader app-ыг биш харин өөр Андройд reader app ашиглая гэж шийдлээ.

Андройд дээр Google Books, Cool Reader, FBReader, Moon+ Reader, Aldiko гэх мэт ebook app ууд түм бумаараа байдаг юм байна. Тэр дундаас таалагдсан нь Aldiko байв. Ном хэвтээгээр нь уншдаг, фонт сольдог, үг сонгож толь бичгээс харж болдог гэх мэт давуу талууд ихтэй юм. Тиймээс APK-г нь хуудаснаас нь татаж аваад disassemble хийж яаж толь бичиг ашигладгийг мэдэж аваад Болор толь ашигладаг болгов.

Та гэхдээ Aldiko-г Болор тольтой хамт Nook дээр ашиглахын тулд Nook-ээ rooting хийсэн байхаас гадна ADB ашиглаж Nook-тэй холбогдож чаддаг байх ёстой. Хэрвээ та тэгж чаддаг бол доорх зааврыг ашиглаад Aldiko суулгаж Болор тольтой хамт ашиглаж болно:

Aldiko татах: wget http://www.aldiko.com/downloads/aldiko2.apk
Aldiko Nook дээр суулгах: adb install aldiko2.apk
Nook-тэй холбогдох: adb shell
Систем партишн дээр бичиж болдог болгох: mount -o remount,rw /dev/block/mmcblk0p5 /system
Болор толь ашигладаг болгох: echo "78.47.55.31 api.wordnik.com" >> /system/etc/hosts
Aldiko Nook дээр асаах: am start -a android.intent.action.MAIN -n com.aldiko.android/.ui.HomeScreen

За Nook дээр Цагаан Соёот хэвтээгээр уншингаа Болор толиноос үг харж байгаа байдал:

Mongolduu Open Source Android App

2011-12-04T20:49:00.001+08:00

Намар Асуулт.NET-ийн админ Хундага Монгол дууны андройд программ хийгээд өгөөч гэхээр нь хийсэн программаа open source болгоно гэсэн болзолтойгоор Mongolduu NextGen программыг хийж өгөв. Урьд байсан Mongolduu программ нь background-д дуу тоглуулдаггүй гэх мэт нэлээд дутагдалтай байсан юм байна. Харин шинэ хийсэн программ маань ямар ч байсан дууг background-д тоглуулна. Дуу сонсонгоо программ дээрээ өөр юм хийж болно гэсэн үг. UI нь нэг иймэрхүү харагдаж байна:

Та андройд гар утастай бол Android Market-аас Mongolduu NextGen гээд хайгаад суулгаж аваарай. Энэ программын эх кодыг харин та https://github.com/tugstugi/mongolduu -аас татаж аваарай. Хэрхэн ашиглах заавар нь мөн GitHub дээр байгаа. Хэрвээ та өөрийн гэсэн Монгол дууны сантай бол миний энэ программын design-ыг өөрчлөөд өөрийн гэсэн андройд апп хийж болно.

Монгол ном Nook Simple Touch дээр унших

2011-11-19T02:41:00.002+08:00

Хараа муутай болохоор компьютерын дэлгэц дээр удаан хугацаанд юм уншихаар нүд өвдөөд байдаг тул, нүдээ хайрлах санаатай Nook Simple Touch хэмээх 99$-ын үнэтэй E-Ink дэлгэцтэй ebook reader Америкаас авлаа. Энэ EInk дэлгэцийн технологи яг л муухан бор цаасан дээр хэвлэсэн юм шиг харагддаг бөгөөд LCD дэлгэцийн технологи шиг цаанаас нь гэрэлтүүлэх хэрэггүй тул хэчнээн ч цаг уншихад нүд өвдөнө гэх зовлонгүй, мөн маш бага тог ашигладаг учир нэг цэнэглэсэн байхад хэдэн долоо хоног ном уншиж болох аж.

Nook Simple Touch -ын техникийн үзүүлэлт нь:

800 Mhz TI OMAP3 ARM Cortex-A8 Cpu
256 MB RAM
2 GB Flash
Android 2.1 OS

Nook Android ашигладаг болов ч Launcher программыг нь хийсэн компани нь өөрсдийнхөө Launcher-аар сольчихсон тул гаднаас нь харахад Android ашигласан гэж огт мэдэгдэхгүй юм.

Хэд хоног Nook дээрээ 19 ээр зууны сонгодог зохиолууд Project Guttenberg ээс татаж уншив. Зохиолч нь нас бараад 75 жил өнгөрсний дараа номыг нь элдэв бусын copyright гэлтгүй хэрэглэж болдог бөгөөд ийм номуудыг энэ Project Guttenberg цуглуулдаг ажээ. Nook дээ эндээс номуудаа EPUB гэсэн форматаар татаад авчихна, Amazon Kindle -тэй хүмүүс бол MOBI форматаар татаад авчих боломжтой ажээ.

Хэдэн гадаад ном уншчихаад Монгол хэлээр ebook байж юу магад гээд хайлаа. Ibooks.mn гээд монгол хуудас байна. EPUB, MOBI аль алинаар нь Монгол хэл дээр ном татаж болох юм байна. Багадаа унших дуртай байсан Санниковын газар байхаар нь баярлаад татан авч унших гэж үзэв. Тэгтэл ингэж харагддаг юм даа:

Нөгөө алдартай Ө, Ү үсгүүд гардаггүй ээ. Тэгэхээр нь Android дээр фонт дутаж дээ гээд цаг гаруй оролдон байж Android Rooting хийгээд файл систем руу нь орж хартал бүх Android фонтууд нь байж байх юм. Ном уншдаг программ нь системийнхээ фонтыг ашиглахгүй зөвхөн өөрийн хэдэн фонтуудыг ашигладаг, тэр дотор хоёр үсэг маань дутаж дээ. Интернетээр яаж фонт солих вэ гэж хайтал ийм заавар олдож байна. Татсан номоо Calibre EBook Management хэмээх программаар онгойлгоод Convert E-Books -> Look & Feel -> Extra CSS гэсэн хэсэг дээр заавар дээрх CSS кодыг хуулж оруулаад номоо хувиргахад хангалттай аж. Хувиргасан номоо Nook дээрээ нээхдээ харин Publisher Defaults гэсэн чагтыг идэвхжүүлэх хэрэгтэй. Одоо ингэж харагдаж байна:

Одоо Монголоор ном уншаад байж дээ.

PS: Nook дээр Англи-Монгол толь ашиглах мөн хэрхэн хэвтээ хэлбэрээр ном унших талаар бичлэг оруулав: http://mongolian-it.blogspot.com/2011/12/nook-simple-touch.html

Nao Robot

2011-10-16T07:19:00.002+08:00

Ажил дээрээ Nao гэж нэртэй таван ширхэг роботтой боллоо. Анх аваад задалж байгаа байдал нь:

Хийсэн компани нь Youtube дээр танилцуулга болгож ийм бичлэг тавьсан байна:

Энэ робот нэг ширхэг нь 10 мянган евроны үнэтэй, 20 гаруй мотортой, 2 видео камертай, 2 чанга яригч, 4 микрофон, ultrasonic, infrared болон IMU мэдрэгчтэй. Толгой дотроо 500 mhz-ын хурдтай ADM geode гэдэг CPU агуулсан суурилсан системтэй. Анх Robocup гэж роботын хөл бөмбөгийн тэмцээнд орно гэж роботуудаа захиалсан тул авсан роботууд маань хуруу нь ажилдаггүй. Хуруу нь хөдөлдөггүй мөн их сургууль, эрдэм шинжилгээний газарт үзүүлдэг хөнгөлтөнд багтаад нэг роботыг нь 5000 евро, нийт таван роботоо 25 мянган еврогоор авав. Яваандаа блог дээрээ робот болон хиймэл оюун ухааны тухай бичлэгүүд оруулж байхийг хичээнэ ээ.

Фриц хайрцаг

2011-10-04T06:39:00.014+08:00

Сарын өмнө интернетийнхээ хурдыг ихэсгэж 50 Mbit-ийн хурдтай VDSL тавиуллаа. Цаанаас нь Фриц!хайрцаг 7570 гэсэн рүүтэр дагаж ирж байна. Берлиний AVM гэж компанид үйлдвэрлэгдсэн энэ рүүтэр европт нэлээд өргөн тархсан бөгөөд 200 аад евро орчмын үнэтэй зарагддаг, VDSL, WLAN, ISDN, USB, VOIP, DECT гэх мэт их функцтай нэлээд сайн рүүтэрүүдийн нэг юм. Урьд нь 10 евроны үнэтэй рүүтэр хэрэглэдэг байсан учир гайгүй рүүтэртэй боллоо гэж их баярлаад рүүтэрээ залгатал утасны компани маань рүүтэр үйлдвэрлэсэн компанидаа лиценз төлөхгүй гэсэн бололтой зөвхөн VDSL, WLAN болон нэгхэн VOIP сервер дэмждэг фирмвэйр (үйлдлийн систем) суулгачхаж. Тэгэхээр нь бусад функцийг нь яаж идэвхжүүлэх вэ гээд Гүүглээс хайвал фриц хайрцгуудад зориулсан Freetz (Free + Fritz гэсэн үгнүүдээс зохиосон зохиомол нэр) гэж нээлттэй эхийн үйлдлийн систем байдаг юм байна.

За тэгээд фриц хайрцаг дээрээ Freetz суулгахаар шийдэв. Эх кодыг нь татаж авч компайлдчхаад FTP_Uploader гэж програм ашиглаж рүүтэр лүүгээ хуултал рүүтэр маань асахаа болив оо хөөрхий. Асаангуут л хамаг гэрэл нь анивчаад унтарчих юм. Нэлээд хэдэн цаг оролдоод сүүлдээ аргаа бараад фирмвейр хуулдаг програм маань алдаатай хуулаад байж магадгүй гээд өөр хуулдаг програм хайгаад ruKernelTool гэж програм олов. Тэгээд энэ програмыг ашиглаж компайлдсан фирмвэйрээ суулгах гэтэл бас болдоггүй. Утасны компани маань фриц хайрцгийн 16 МB flash memory-г нь 8 MB, 8 MB-аар хоёр хуваачихсан, мөн bootloader нь 8 МB-ийн хэмжээтэй фирмвейр дэмждэг аж. Тэгээд Freetz-ээс хамаг функцийг нь хасаж байж 8 MB-ийн хэмжээтэй фирмвэйр үүсгэж аваад ruKernelTool програмаараа хуулав. Ямар ч байсан рүүтер маань асаж байна. Freetz нь bootloader ашигладаггүй шууд RAM руу хуулаад тэндээсээ flash memory руу фирмвэйр хуулдаг өөрийн гэсэн функцтэй аж. Тэрийг нь ашиглаад анх компайлдсан Freetz-ээ хуулаад рүүтэрээ асаав. Ямар ч байсан DECT нь ажиллаж байна харин интернет холбогддоггүй. Тэгээд дахиад Гүүглээс яагаад интернет болохгүй байна гээд хайв. Тэгтэл утасны болон интернетийн үйлчилгээ үзүүлдэг компани маань Германы цахилгаан холбоо компаниас өөрсдөө интернет үйлчилгээ аваад тэрүүгээр ээ дамжуулж 2 VLAN үүсгээд нэгээр нь интернет нөгөөгөөр нь утасны (Германы цахилгаан холбоо компаниас интернет хөлсөлж байгаа учир аналог утас тавьж болохгүй харин зөвхөн VOIP утасны үйлчилгээ үзүүлдэг, ашиглаж байгаа хүнд бол энэ ялгаа нь бараг анзаарагдахгүй) үйлчилгээгээ явуулдаг аж. Энэ технологийг Next Generation Network гэдэг аж.

За тэгэхээр утас болон интернетээ ашиглалтад оруулахын тулд энэ VLAN болон VOIP тохиргоонууд хэрэгтэй болов. Нөгөө утасны компани энэ мэдээллүүдээ яагаад ч юм их нуудаг аж. Фирмвэйр дээрээ ч гэсэн энэ тохиргоонуудыг олохоос сэргийлсэн хамгаалалтууд хийж. Аз болж 2 жилийн өмнөх фирмвэйр хувилбар дээр нь buffer overflow бололтой нэг алдаа гарч. Фирмвэйрийнхээ тохиргоог экспортлоод нэг сонин тэмдэгт бичээд буцааж тэрийгээ импортлоод өөрийнхөө гэрийн дугаар луу залгатал рүүтэр дээр маань telnet асаж байх юм. Үүнийг нь ашиглаж VLAN, VOIP тохиргоогоо аваад Freetz дээрээ хийтэл бүх юм нь ажиллаж байх нь тэр.

Дараа нь ЖМобайл VOIP рүүтэр дээрээ тохируулах гэж үзэв. Монголчууд болсон хойно ЖМобайлыхан серверээ буруу тохируулчхаж. Рүүтэр ЖМобайлын сервертэй холбогдохоор Digest authentication хийх үед realm гэдэг утга нь хоосон байгаад байв. Фриц хайрцаг маань ийм стандарт биш хариу ирэхээр буруу байна гээд холбогдохгүй байв. Яаг энэ алдааг жилийн өмнө Хашэрдэнэ олоод ЖМобайлын инженертэй холбогдож засуулсан аж. Тэгтэл тэр алдаа нь буцаад гараад ирж хөөрхий. Тэгэхээр нь dtmfbox гэж стандарт биш хариу ирсэн ч гэсэн холбогддог soft voip switch програм рүүтэр дээрээ суулгаж байж ЖМобайл ашигладаг боллоо. За ингээд Монгол утасны номер луу залгахын тулд эхлээд гэрийн утаснаас фриц хайрцагруу залгана, фриц хайрцаг маань цаашаа энэ dtmfbox гэж програмтай холбогдоно, тэндээсээ ЖМобайл VOIP сервертэй холбогдоно, тэгээд Монгол дахь утас дуугарна даа. Буцахдаа буцаад энэ замаараа ирнэ. Рүүтэр дээрээ жишээ нь гэрийн утаснаас 9911-аар эхэлсэн утас руу залгавал ЖМобайл ашигла, 0179-оор эхэлсэн утас уруу залгавал Герман VOIP ашигла гэх мэт заагаад өгчихсөн тул ийш тийшээ залгахад тун амар аж. Фриц хайрцаг маань ямар ч байсан урьд нь ашигладаг байсан 10 евроны рүүтэрийн хажууд жинхэнэ рүүтэр юм байна гэдгийг нэг хоног ашиглаад мэдрэв :)

Фриц хайрцагтай холбоотой бусад бичлэг:

Хазсан алимын ипад дээр Монголоор

2011-10-02T00:41:00.006+08:00

Монгол гарын байрлалыг иймэрхүү маягаар хийв. Харахад бага зэргийн бүдүүлэг мэт санагдаж болох боловч, орос гарын байрлалаас мэдээж дээр шүү дээ :)

ЧУЛУУНЫ ШӨЛ

2011-06-22T19:53:00.003+08:00

1313 оны үед байсан юм санж… Зүүн европын нэгэн мужид байдаг жижигхэн тосгоныхон сүүлд мартахын арга үгүй хүйтэн ширүүн өвлийг туулж гэнэ. Цас бодож байснаас түрүүлж орсон учраас ургацаа бас алдсан байв. Идэх уух зүйлс ховордсон нь тосгоны томчуулын сэтгэлийг зовоох болсон бөгөөд цас хайлах хүртэл тэсэж чадах уу гэдэгтээ эргэлзэж байжээ. Нэгэн өглөө тэр тосгонд аяны богцондоо нэг чулуунаас өөр юмгүй ихэд өлссөн бадарчин ирлээ. "Миний гарт байгаа энэ чулуу бол шидэт чулуу. Энэ чулуу та бүгдэд нь хүрэлцэхээр амттай шөл хийж чаддаг юм. Миний та нараас хүсэх ганцхан зүйл бол - чулууг шөл хийж дуусахаар хамтдаа сууж ууцгаая" хэмээн тосгоны төвд зогсож чулуугаа гартаа атган дээр өргөж чангаар дахин дахин дуудлаа. Шидэт чулууг тойрсон хүмүүс цугларахад нэг их цаг орсонгүй. "Яаж болгох юм бол?" гэсэн асуулт бараг хүн болгоноос гарч гэнэ. "Их амархан. Миний хийх зүйл бол ердөө энэ чулууг хорин минут чанахад л бүгдэд маань хүрэлцэхээр амтат шөл болдог юм" гэж бадарчин хариулав. "Бидэнд тэгвэл тосгонд байдаг хамгийн том тогоо хэрэгтэй юм байна" хэмээн тосгоны нэг нь хэлэхэд "бас цэнгэг уснаас ахиухан" гэж нөгөө нь залгуулж, "мөн хүрэлцэхээр хуурай модноос авчрах хэрэгтэй" гэж гурав дахь нь дуугарав. Тун удалгүй тосгоныхон шидэт чулууны шөлний амтыг үзэхээр шамдан хөдөлцгөөж эхлэв. Ус буцлаад ирэх үесд бадарчин өнөөх чулууг тогоо руу хийлээ. Хагас цагийн дараа бадарчин шөл болсныг мэдэгдээд тосгоны хамгийн хүндэт хөгшнөөс амт чанарыг нь эхэлж шалгахыг хүсэв. "Хм, арай л шингэвтэр байна" хэмээн тосгоны ахмад хэлэхэд "Та юу нэмэрлэхийг санал болгомоор байна? Давс уу эсвэл чинжүү юу?" хэмээн бадарчин угсруулан асуулаа. Тосгоны зарим нь хоол амтлагч авчрахаар ухасхийв. Хоолны амтыг нэмж сайжруулахаар зарим нь бага сага ногоо авчирлаа. "Амт нь дээрдсэн байна. Магадгүй жаахан сонгино болон байцаа хийчихвэл илүү болох юм шиг байна" хэмээн дараагийн амталж үзсэн ховдог байрын нөхөр хэлэхэд тосгоныхноос нэг нь харайн гүйж хэдхэн цагийн өмнө энэ өвлийг үүгээр яаж давна даа хэмээн цөхрөн харж сууж байсан ногоогоо бариад ирлээ. Ингээд бүгдийг тогоо руугаа хийж чанасны дараа бадарчин өөрөө амталж үзэхээр болов. "Шөлний орцыг нэмэхийн тулд жаахан мах, мөн гурилаар шөлөө жаахан өтгөн болгох үлджээ" хэмээн шаардан хийж болгоод дахин амсан шөл болсныг дахин мэдэгдлээ. Бүгдээрээ шөлнөөс цадталаа ууцгааж амьдралдаа ийм амттай шөл ууж байгаагүй гэдэгтэй цөм санал нийлцгээв.

Энэ явдлаас хойш тосгоныхон "Чулууны шөл"-ний түүхийг үргэлж дуртайяа ярьдаг болсон бөгөөд цаг хугацааны туршид түүхээ ярих тоолонд бага зэрэг өөрчлөгдөж байв. Гэхдээ түүх бүрийн эцсийн үр дүн нь бүгд адилхан. Тэр цагаас хойш тосгоныхон урт хугацааны өвөл бүр бүгдээрээ идэх хоолоор элбэг дэлбэг байцгаах болжээ. Мэдээж тосгоны хүмүүсд тэр чулуунд ямар ч ид шид байхгүй нь тодорхой болсон ч харин өнөөх бадарчин тэдэнд, бүгдээрээ цуглан нэгдэх, байгаа нөөцөө хамтдаа хэрэглэх чухал шаардлага бий болжээ гэсэн амин чухал зүйлийг сануулж чадсаныг ойлгоцгоожээ.

Цагаан сар ба хар хөлс

2011-02-06T21:43:00.005+08:00

Сайхан шинэлцгээж байгаа биз дээ миний монголын ард түмэн. Өнгөрсөн жил үхэр мэт удаан байсан бол энэ жил туулай мэт түргэн болж өөрчлөгдөхийг хичээж сууна :) Ингээд энэ цагаан сарыг хэрхэн тэмдэглэж өнгөрүүлснээ товч тийрлэмээр санагдлаа.

Хүний газар байгаа ч гэсэн монгол заншлаар энд байгаа монголчуудтайгаа цагаан сарыг бид амихандаа жижигхэн ч зугаатай тэмдэглэцгээдэг. Танил герман нөхдүүд нийлээд арав гаран хүмүүс болж хөөрцгөөдөг юм. Гэргий маань монголоос захиж авчруулсан еэвэнгийн хэвээр эндээ еэвэн хийж би таваг засна. Битүүний орой бүгд манайд цуглараад бууз идэж, шагай няслаж, төгсгөлд нь морь уралдуулж наадаж өнгөрөөнө. Шинийн нэгэнд нь хүүхдүүд дахин ирж золгож цай хоол идэж тоглож наадсаар тэр өдрийг өнгөрөөдөг юм. Энэ жил бас л энэ заншлаараа өнгөрөөсөн ч хэд хэдэн жижигхэн өөрчлөлт байв.

Өнгөрсөн жилийн цагаан сараар би анх удаа ул боовны хэв зорж ул боов хийж үзэв. Амт чанарыг нь гэргий хариуцаж, хэлбэр галбирийг нь би дааж авлаа. Яагаад ул боов хийх болов гэдэг шалтгаан маань тун энгийн. Хүн гэдэг амьтан сонсож үзээгүй бол хэрхэн мэдэх билээ. Энд буй нийтлэлийг хэрэв би өмнө нь уншсан бол хэзээ ч вэвэн хийж өрөхгүй байх байсан. Ингээд хар гэртээ хаан, бор гэртээ богд болж "үүнээс цааш энэ гэрт вэвэн бүү тавь!" хэмээн зарлиг гаргаваа. Ул боов хийж байсан туршлага байхгүй ч багадаа мод түлээ хагалан энэ тэрүүгээр гүйж байхдаа өвгөн аавын гэрт уригдан ирж ул боов хийж байсан хүний царай дүрсийг нь санахгүй ч ул боовны хэв, хийж буй дүр зураг бүдэг бадаг тархинд байсан тул хийж туршихаар шийдэв. За ингээд дараах маягаар бужигнаваа.

Эхлээд гүйж гараад дэлгүүрээс сийлбэрийн хутга авав.
Юүтүбээс сийлбэрлэдэг нөхдүүдийн бичлэгийг баахан харав.
Inkscape програм дээр үндсэн загвараа зурав.
Зурсан зургаа лазер хэвлэгчээр хэвлэж авав.
Модны дэлгүүрээс дөрвөлжин модны тайрдас худалдаж авав.
Модон дээрээ хэвлэсэн цаасныхаа хорыг нь харуулж байгаад дээрээс халуун индүүгээр дарав.
Модон дээр буусан хар хороо дагуулан сийлэв.
Гэргийн тос амтлагч хольсон гурилыг махны машинаар хоёр машиндав.
Хэвэн дээрээ гурилаа дарж боовоо бэлдээд халуун зууханд хагас цаг болгов.

Ингээд ул боовоороо гурван давхар тавгийн идээ засаж, голд нь хайлмаг хийж тавьж чихэр жимсээр бүрэн хэсэг додигор суулаа шүү дээ :) Сийлэх явц бол надад гурав байна уу дөрвөн цаг л болсон санагдаж байна. Гэхдээ гурав хоног хүзүү чилж байсан санагдаж байна.

Энэ зураг бол шинийн дөрвөний зураг юм. Таваар гурав эгнүүлэх байсныг дөрвөөр гурав эгнүүлж алдсан алдаа бий. Энд байгаа бүх монголчууд маань шинийн нэгэндээ бүгд уулзчихсан болохоор ингэсгээд тавгийн идээгээ хураая даа гэж ярилцаж байхдаа зургийг нь авч тэрлэх санаа төрсөн билээ. Баруун захад нь байгаа хэв бол вэвэнгийн хэв. Голдоо түмэн наст хээтэй болохоор харсан герман хүмүүс эхлээд их гайхна. Би тэгэхээр нь "наадах чинь цэвэр нацист боов шүү" гэж наргидаг байв. Энэ жил ул боовныхоо хэмжээг нь томруулж хээ хуарыг нь шинээр хийе гэж бодсон ч амжаагүй юм. Байгаа хот маань боомт хот болохоор ул боов маань голдоо зангуутай эргэн тойронд нь усны долгион дүрсэлж хийсэн орон нутгийн сэдэвт боов юм :). Гэхдээ дараа жил би өөр боов хийх бодол бий. Санаагаа төгөлдөржүүлэх зорилгоор энэ удаа дэлгэмээргүй байна.

Дараах зурган дээр гэртээ байгаа шагайнуудаа харуулахыг хүсэв. М үсэг болгосон шагайнууд бол монголоос ирсэн шагайнууд, Е үсэг болгосон шагайнууд бол бидний энэ европд идсэн хонины шагайнууд билээ. Тус тусаас нь дундаж хэлбэртэйг нь сонгон авч голд нь зэрэгцүүлсэн байгаа. Үнэхээр ялгарч том харагддаг юм. Энд төрөл бүрийн үйлдрийн хонь бий. Зарим айл зөвхөн эдлэн газрынхаа өвсийг тайрах зориулалтаар тэжээдэг. Миний идэж чадаагүй, бас эвгүйцээд эвдэж чадаагүй хонины үйлдэр бол кэнгэрүү төрлийн хонь байсан юм. Шулах ч мах байхгүй, шувтан бор арьсан махыг хараад хонь уу гөрөөс үү гэж асуухаар амьтан байдаг юм байна лээ :)

Өнгөрсөн жил бол миний хувьд надад маш их юм бодуулсан жил юм. Энэ жил бол харин бодсон бодлоо гүйцэлдүүлэх жил!

Андройдтой гар утас дэмий (3)

2011-01-30T01:51:00.014+08:00

Эхлэл нь: Андройдтой гар утас дэмий (1), Андройдтой гар утас дэмий (2)

Өнгөрсөн долоо хоногт ажлаас гар утас өгье, Samsung Galaxy S, HTC Desire HD хоёроос аль нэгийг нь сонгоод ав гэв. Нөгөө Самсунг битгий аваарай гэж орилоод байсан нөхөр чинь хаширдаггүй, Galaxy-г нь авъя гэлээ. AMOLED дэлгэцтэй, дэлхий даяар 10 сая ширхэг зарагдсан мөн Google Nexus S-тэй ижил hardware-тай болохоор нь дажгүй байх гээд сонгосон хэрэг л дээ. Дэлгэц нь бол үнэхээрийн өөлөх аргагүй байв. Гоё зураг background picture болгоод хийчихсэн чинь өнгө энэ тэр нь хачин сайхан ялгарч харагдаад нүдээ салгамааргүй эд аж. Жаал оролдож сууж байгаад Google Map асаатал байгаа газрыг маань ердөө 100 метрийн нарийвчлалтай олж байх юм. Тэгэхээр нь GPS хиймэл дагуулуудыг олог гээд цонхны тавцан дээр тавьчхаад цагийн дараа хартал олоогүй л байв. Манай ажлын өрөө 14 давхарт, ойр хавьд өндөр байшин байхгүй уг нь олчихмоор л юм даа гэж гайхаад Гүүглдлээ. Өө тэгтэл нөгөө 10 сая ширхэг зарагдсан утасны GPS нь ноотой юм байна (Nexus S дээр засагдаж). Тэгэхээр нь утасныхаа тухай цааш нь хайтал бас нэг ийм файл системийн проблемтой юм байна. Засахын тулд заавал ч гүй утсаа rooting хийх аж. Ажлын утас хамаагүй оролдож болохгүй тул тэгсхийгээд сэтгэл дундуур орхив. Энэ Андройд утаснууд байгаагаар нь ашиглаж болдоггүй дандаа нэг проблемтой сонин золигууд байна. Ер нь Андройд утас авах гэж байгаа бол болж л өгвөл Гүүглийн Nexus болохгүй бол HTC-ын гар утас авбал зүгээр байх. Бусад нь бол шал дэмий. Би лав дараачийн удаа Ифон л авнаа...

Андройдтой гар утас дэмий (2)

2011-01-26T22:41:00.008+08:00

Эхлэл нь: Андройдтой гар утас дэмий (1)

Самсунгийн хийсэн Андройд гар утас битгий аваарай, авбал гар утсанд чинь тохирсон шинэ Андройд хувилбарыг Самсунг гаргана гэж найдаад хэрэггүй шүү гэж хүмүүст сануулаад байсан чинь Самсунгаас долоон дор компаниуд цаана нь хэд хэд байдаг юм байна. Самсунгтай тохиолдолд ямар ч байсан утсандаа хувь хүмүүсийн нөхсөн Андройд суулгах боломжтой. Би хуучин Самсунг утсандаа эхлээд Galaxo (Андройд 1.6) дараа нь GAOSP (Андройд 2.2) суулгаад хэрэглэж байв. Мэдээж хувь хүн хийсэн хувилбарууд тул driver энэ тэр нь дутаад төгс ажиллаж чадахгүй л дээ. Гэхдээ анх миний гар утсан дээр сууж ирсэн Андройд 1.5 аас ямар ч байсан хамаагүй илүү байлаа. Тэгтэл та SonyEricson юм уу Motorola-гийн хийсэн Андройд гар утас худалдаж авсан бол ингэж хувь хүний нөхсөн Андройд суулгах ямар ч боломж байхгүй. Учир нь эдгээр компаниудын утаснууд signed bootloader ашигладаг. Bootloader нь суурьшуулсан системийн үйлдлийн системийг ачааллах, мөн шинэчлэх үүрэгтэй программ юм. Signed bootloader нь үйлдлийн систем шинэчлэхдээ шинэ суулгах гэж байгаа хувилбарыг зөв digital signature-тай байна уу гэж шалгаад таарч байвал суулгадаг bootloader. Уг нь Digital signature файлыг хэн үүсгэсэн гэдгийг тэмдэглэдэг, мөн ямар нэгэн хөндлөнгийн этгээд тэр файланд өөрчлөлт оруулагүй гэж батладаг эд л дээ. Digital signature үүсгэхийн тулд нууц болон нийтийн гэсэн хоёр түлхүүр байдаг. Нууц түлхүүрийг файлаа sign болох гэж байгаа этгээд (SonyEricson, Motorola) л мэднэ, харин нийтийн түлхүүрийг файлыг шалгах гэж байгаа бүх этгээтүүд мэднэ. Тэгэхээр гар утас signed bootloader-той тохиолдолд та тэр нууц түлхүүрийг нь мэдэхгүй л бол гар утасныхаа үйлдлийн системийг шинэчлэж чадахгүй гэсэн үг. Мэдээж хийсэн компаниуд нь шинэ Андройд гаргаад байвал энэ нэг их тоогоод байх зүйл биш л дээ. Тэгтэл SonyEricson болон Motorola аль аль нь хуучин утаснууддаа шинэ Андройд хувилбар гаргахгүй гээд зарлачихсан байгаа юм.

Тэгэхээр та SonyEricson юм уу Motorola авсан бол хийсэн компаниудаас шинэ Андройд хувилбар хүлээгээд ч хэрэггүй, нөхсөн Андройд ч суулгах ч боломжгүй нэг ёсондоо хэрэггүй хог авчихлаа гэсэн үг. Андройдтой гар утаснууд дэмий юмаа... (Үргэлжлэл бий)

Андройдтой гар утас дэмий (1)

2011-01-26T05:37:00.045+08:00

Жил хагасын өмнө шинэ гар утас худалдаж авахаар боллоо. Би ер нь болж өгвөл нээлттэй эхийн программ хангамж ашиглахыг боддог юм. Тийм учир Ифон авахгүй харин Андройттой гар утас авъя гэж шийдэв. Нээлттэй үйлдлийн систем юм чинь хамгийн шинэ хувилбарыг өөрөө компайлдаад хуулчихна, элдэв бусын юм дутвал өөрөө нөхчихнө гэж бодсон хэрэг. Тухайн үед ердөө гуравхан төрлийн гар утас худалдаанд байлаа: HTC Dream, HTC Magic болон Samsung Galaxy I7500. Бүгд Андройд 1.5 хувилбартай. Энэ хэдээс Самсунг нь дажгүй санагдсан тул гүйж очоод авчхав. Гар утсандаа эхлээд нэлээд сэтгэл хангалуун байлаа. Программууд нь крэйшдах, заримдаа гар утас гэнэт унтрах гэх мэт алдаа зөндөө байсан болов ч хэдхэн сарын дараа Андройд 1.6 гарах юм чинь тэрийг суулгачихвал засагдчих байх гээд тоосонгүй. Гүүгл ч удалгүй Андройд 1.6 хувилбараа гаргав. Самсунг тэрийг нь утсандаа тохируулаад удахгүй тараах байх гээд хүлээлээ. Хүлээж байх хооронд Самсунг шинэ Андройд хувилбартай гар утаснууд шинээр худалдаанд гаргаж байсан болов ч харин миний Galaxy I7500 д зориулсан Андройд 1.6 байдаггүй ээ. Худалч хүнд бүтэн жил өнгөрсний дараа Самсунг миний утсанд тохирсон Андройд 1.6 гаргав. Тэгтэл одоо Гүүглэ Андройд 2.0, 2.2, 2.3 гээд шинэ хувилбарууд гаргачихсан байдаг. Самсунг харин байдаггүй ээ. Самсунгийг хүлээж ядсан зарим нэг нөхдүүд өөрсдөө Андройд 2.2-ыг Galaxy I7500-д тааруулж нөхөж эхэлдэг юм байна. Тэрийг нь суулгаж аваад удаагүй байтал утас маань бороонд нороод эвдэрчхэв. Сүүлд нь бодоод байсан чинь Самсунг шинэ утас зарж байж л ашиг олно, харин хуучин утаснууддаа шинэ Андройд хувилбарыг тохируулж тараавал Самсунгд ямар ч ашиггүй учир тэгэхгүй байгаа аж. Өнөөдрийн ашгаа бодоод ирээдүйн хэрэглэгчээ алдсан дэндүү харалган бодлого юм даа. Тэгээд уур хүрээд хавь ойрын хүмүүст Самсунг гар утас битгий аваарай гэж баахан захилаа. (Үргэлжлэл бий)

DSLR зургийн аппарат

2011-01-24T02:39:00.010+08:00

Сүүлийн хэдэн жил (сонирхогчдын) DSLR зургийн аппаратын үнэ буураад хүн болгон л ийм аппараттай болж байх шиг байна. Манайх ч бас юу дутах вэ гээд хэдэн жилийн өмнө Canon EOS 400D худалдаж аваад тун удалгүй линзээр нь унагаад эвдэлчихлээ. Хүчтэй унасан болохоор линз, аппаратын их бие мөн спичк нь эвдэрчхэж. Барууны оронд электроникийн бараа засуулах, шинээр худалдаж авах хоёр бараг яалгаагүй тул зав гарвал өөрөө засна гэж бодож явсаар байтал өнгөрсөн намар Nikon 40dx бэлгэнд авав. Сар ч болоогүй байтал байтал бага хүү үймүүлж гүйгээд шинэ аппаратыг маань ширээн дээрээс татаад унагачихлаа. Бас л линзээрээ унаад линзийг нь зургийн аппараттай тогтоодог хуванцар нь хуга үсэрчхэж. Энэ удаа яаг өөрөө засдаг баатар болоод (Nikon сервис ийм эвдрэлийг 70 орчим еврогоор засдаг юм байна) 13 евроны үнэтэй солих эд ангийг нь эндээс захиалж авав. Ганц хуванцар цагираг хэдхэн минутын дотор солих байх гэж бодтол тийм биш аж. Өчнөөн шрүүп тайлж баахан юм задалсаар байгаад хагас цагийн дараа л дуусав. Ямар ч байсан ажиллаж байна. Хүчтэй унасан тохиолдолд заримдаа линз доторх шилэн линз нь хөдөлчхөөд фокус нь тохирохоо больчихдог юм байна. Миний линз харин тэгээгүй бололтой, баахан зураг авч үзлээ ямар ч байсан тийм юм анзаарагдсангүй. Над мэтийн DSLR ашиглаж мэддэггүй хүмүүс дараагийн удаа шинэ зургийн аппарат авбал жижигхэн компакт аппарат авсан нь дээр юм байна. Эвдрэл багатай, сенсор нь тоос болно гэсэн зовлонгүй, үнэтэй линз авах ч хэрэг байхгүй, хөнгөхөн гээд тоочоод байвал олон давуу талтай юм байна даа :)

Нар тал хиртэв

2011-01-04T21:28:00.002+08:00

Өнөөдөр өглөө 08:00 -аас 11:00 хүртэл Европт нар тал хиртэв. Харамсалтай нь Берлинд битүү үүлтэй, цас орж байсан тул сүртэй мэдэгдсэнгүй.

FreeBSD ба Монгол бичиг

2010-11-18T22:50:00.010+08:00

FreeBSD дээр график орчинд Монгол бичгээр уншиж бичихийн тулд pango-г patch хийж дахин суулгах ёстой:

Эхлээд pango портоо татаж авч задална.

# cd /usr/ports/x11-toolkits/pango
# make fetch
# make extract

Дараагаар нь pango-ийн эх санд ороод patch-аа татаж авч хийнэ.

# cd work/pango-1.28.1/
# wget --no-check-certificate https://github.com/tugstugi/mongolian-script/raw/master/pango/modules/mongolian/freebsd.patch
# patch -p1 < freebsd.patch

Ингэснийхээ дараа портын язгуур сан руу ороод эмхэтгээд суулгана.

# cd ../../
# make
# make install

Хэрэв libtool-тай холбоотой алдаа гарсан бол:

# cd work/pango-1.28.1/
# autoreconf -i -f

гэж ажиллуулаад дахиад cd ../../, make болон make install тушаалуудыг ажиллуулаарай.

Хэрэв өмнө нь pango суусан байсан бол:

# make install FORCE_REGISTER=yes

гэж дахин дарж суулгана.
Төгсгөлд нь Mongolian Baiti фонтоо олж авч зохих газар руу хуулаад өмнөх заавруудад заасан шиг fc-cache-г ажиллуулахаа мартваа.

Убунту 10.10 дээр Монгол бичиг

2010-11-18T02:34:00.003+08:00

Убунтугийн 10.10 дээр доорх командуудыг бүрхүүл дээр дарааллаар нь оруулаад Монгол бичгээр бичиж/уншиж болно.

sudo apt-get install build-essential devscripts ubuntu-dev-tools debhelper dh-make diff patch cdbs quilt gnupg fakeroot lintian pbuilder piuparts
sudo apt-get install gnome-pkg-tools gir1.0-gtk-2.0 libthai-dev chrpath gobject-introspection libgirepository1.0-dev libglib2.0-doc libfreetype6-dev libx11-dev libxrender-dev libxt-dev libxft-dev libfontconfig1-dev libcairo2-dev
apt-get source pango1.0
cd pango1.0-1.28.1
wget --no-check-certificate https://github.com/tugstugi/mongolian-script/raw/master/pango/modules/mongolian/ubuntu_maverick_meerkat.patch
patch -p1 < ubuntu_maverick_meerkat.patch
debuild
cd ..
sudo dpkg --install *.deb

Үүний дараа та МонголБайти фонт суулгах хэрэгтэй. Виндөүс үйлдлийн системтэй бол Фонт хадгалдаг хавтас дотор нь monbaiti.ttf гэсэн файл бий. Энэ фонтоо Убунту дээр доорх командуудаар суулгана:

cp monbaiti.ttf ~/.fonts
fc-cache -f -v

Одоо та төмрөө унтрааж асаавал таны Убунту дээр Монгол бичиг зөвөөр дүрслэгдэх болно. Убунту 10.04 дээр Монгол бичгээр бичье гэвэл эндээс уншаарай.

Vertical Text Layout in Webkit

2010-11-17T00:19:00.007+08:00

WebKit дээр босоо бичгийн лэйоут дэмжигдээд эхэлжээ. Удахгүй Сафари хөтөч, Ифон болон Андройд гар утаснууд дээр толгойгоо гилжийлгэхгүйгээр Монгол бичгээ уншиж болдог болох нь дээ.
Gnome дээр WebKit ингэж харагдаж байна:

гацан: Төгөлдөр андыг даган баясаж хазсан алим дээр вэбкитийг хөрвүүлж Сафари дээр нээж дараах цонхыг үүсгэв:

Чөтгөрийн гарт ертөнцийн гэрэл ...

2010-10-27T09:17:00.018+08:00

Өнгөрсөн хавраас хойш л гэрт нэг бяцхан чөтгөрийн хөгжүүлэгчийн өгсөн хавтанг утасгүй сүлжээний хандалтын цэг болгон ашиглах гэж нэг хэсэг туршив. Уг хавтан маань 32 битийн big endian MIPS процессортой нэлээд хэдэн сүлжээний порттой, хүчин чадал боломжийн SBC болой. Азаар MIPS дээрч ажиллах бяцхан чөтгөрийн порт хийгдээд тун удаагүй байсан юм. Тэгээд нэг цахилгааны инженер, хөдөлмөрч япон залуугийн порт хийсэн run драйвер ашиглаад хандалтын цэг ч дорхноо л бараг болчихов. Гэхдээ мэдээж нэлээн олон удаа panic, core dump ч боллоо, хөгжүүлэгчдийн тусламжтайгаар тэдгээрийг засаад ажиллагаатай ч боллоо доо. За ингээд утасгүй сүлжээний төхөөрөмжтэй болчихлоо гэж баярлаж байтал баяр дээр баяр болохоор сайхан боломжийг бас нэг орос гаралтай залуу хийсэн байлаа. Юу вэ гэхээр GPIO драйверийг бяцхан чөтгөрт оруулж хөгжлийн шинэ түвшинд хүргэж. За тэгээд сонирхож байгаа хүмүүс нь интернетээс хайгаад уншчихна биз, тэгээд ч хавтан маань бас GPIO хөлнүүдтэй байсан болохоор багахан туршилт хийхээр шийдэв.

Эхлээд бяцхан диод залгаж асааж унтрааж үзэхээр шийдэв. Электроникоос хол удсан болохоор диодоо сонгох, диодоо шатаахгүйн тулд тохирох эсэргүүцлээ сонгох гэж бас л жаахан уншив, залхуурч хүнээс хүртэл асуув :) Breadboard аваад диод эсэргүүцлээ тавиад асааж унтрааж үзлээ дээ, болж байнаа. Үнэндээ электроник жаахан гадарладаг хүүхэд нүдээ аниад хийчмээр эд болохоор ёстой ичмээр дамшигдаа гэж зарим нь хэлэх л байх. Гэхдээ тэрийг тоохгүй шүү.

За энэ ч яахав амархан боллоо гэж бодоод санаа амарсангүй бас өөр юм хийж үзэхээр сэтгэл шулуудав. 220V-ийн релей удирдаж гэрийн цахилгаан хэрэглэгч хянах шунаг бодол толгойд эргэлдээд өөрийн эрхгүй шаардлагатай зүйлсийг үтэр түргэн худалдаад авчихлаа. За харин транзистороо удирдах эсэргүүцлээ тооцох гэж бас л жаахан мунгинав, холболтоо ч дутуу хийснээ анзаарахгүй баахан л тоо бодов. Эцэст нь нэг юм алдаагаа олж, эсэргүүцлээ ч гаргаж элементүүдээ ч зоогоод туршилтаа ч амжилттай хийлээ. 220V гэдэг тоглоом биш болохоор аюулгүй ажиллагааг бас нэлээн анхаарч хайрцаг, савыг хайж олоод релейгээ байрлуулж хавтан, холболтуудаа ч мэргэжлийн юм шиг л хийв. Гэхдээ хавтангийн ар талыг харвал ч зарим нэгний хөх инээд хүрэх нь дамжиггүй :D

За баахан нуршиж чилээлээ. Доорх MPEG4 видеог нэг "мэргэжлийн" камер, нэг "мэргэжлийн" операторын хүчээр хийснийг харж нүдээ чилээх нэг нь чилээнэ буй заа.

Youtube видео

Мэдээж релей удирдахад ийм хүчирхэг хавтан шаардлагагүйг галзуу хүмүний тэмдэглэл уншиж буй улсууд эрхбиш нэг мэдэлгүй дээ гэж найднам :) PIC, Atmel-ийн 8 бит контроллер байхад л болох байх гэж мунхаг миний бие тунгааж байна.

Эцэст нь бяцхан чөтгөрийн гарт ч ертөнцийн гэрэл ... За юу гэж ойлгохоо өөрсдөө мэднэ биз.

FreeBSD rocks :)

Замын хөдөлгөөн

2010-10-26T07:41:00.007+08:00

Монголд замын уулзвар болгон дээр улаан гэрэл асахад ийм юм гарч ирдэг болговол мөн гоёдоо:

Уран хүмүний өгөөмөр гар хүснэм

2010-10-14T15:48:00.003+08:00

Эрдэнэчимэг эгчийн дэлгэж тавьсан зурмал үсэгнүүдийг эвлүүлж босгодог систем бэлдэж байх зуур дараах санаа төрж сайхан зурчихдаг санаа сайтай хүмүн үгүйлэн үүнийг тэрлэж сууна. Үүссэн монгол үсэгнүүдтэйгээ цуг үндэснийхээ шинж чанарыг харуулсан дүрс нэмье гэж бодов. Дараах жагсаалтыг танд дэлгэж харуулангаа дурын ( inkscape байвал сайн ) вектор дүрслэл хийж чаддаг програм дээр зурсан юмуу, эсвэл эдгээр дүрсийг дуурайж бэлтгэж болох фото зураг юмуу зурмал зургийн холбоосыг нь чулуудах хүн хайж байгаагаа уламжлая. Мөн үүн дээр нэмэх дүрс байх аваас санаа оноогоо харамгүй хайрлах эрх уншигч авхай танд бийг хэлүүлэлтгүй бүгд мэднэ дээ. Галзуу хүний тэмдэглэлийг тоож хардаг хүн цөөхөн гэдгийг бид мэддэг ч, юмыг яаж мэдэх вэ, овоо босгоогүй бол шаазгай юунд суух бил ээ :).

-
Монгол улсын Сүлднүүд ( Он дарааллаар. http://jaagii14.blogspot.com/2010/10/blog-post_08.html )
Монгол улсын газрын зургууд (Он дарааллаар)
Бөх
Морь
Нум сум
Есөн хөлт туг
Монгол цэрэг
Хонь
Ямаа
Үхэр
Тэмээ
Шонхор
Чоно
Нохой
Уурга
Эмээл
Дөрөө
Монгол гэр
Дээлтэй хүн ( ястан бүрийн )
Сүхбаатарын хөшөө
Янгир
Монгол гутал
Морин хуур
Хөсөг тэрэг ( морин, үхэр, тэмээн )
Өлзий хээ
Ааруул
Айраг
Ууц
Тарвага
Тавгийн идээ
Ул боов
Ташуур
Гэрэгэ ( анхны нэвтрэх үнэмлэх :)

Шигтгээ

2010-10-07T17:59:00.003+08:00

Мартаж болно шүү дээ, мартаж болно. Амраг ханийхаа үгийг мартаж болно. Аав ээжийн захиасыг мартаж болно. Алдрай үрийнхээ хүсэлтийг мартаж болно. Анд нөхдийн явдлыг умартаж болно. Салан баавгай шиг сарвайж авсан зүйлээ салаагаараа урсгаж, санаж явсан зүг чигээ салбагнаж хөөрөхийн зуур умартаж, нэрэлхүү аймхайн ачаар нийтийн дунд баатар болон ууж татаж явсаар нэг мэдэхэд нас урсаж, чадал доройтож, нүдний гал буурч, нүүрний цог унтарна. Энэ бүхнийг хаа сайгүй л бичиж ярьцгаадаг. Хүн болгон энэ сэдэв дээр ярих юмтай, хэлэх үгтэй байдаг. Анд нөхөдтэй ууж дуулж суухад иймэрхүү сэдвээр шөнөжин дуулж хуурдаж болно. Анзаарах юм бол арван хэдтэй бандийн амнаас гарах үгс арав арван жилээр урсах үедээ аажим аажим өөрчлөгдөнө. Сонсдог үе, дагаж хэлдэг үе, давтаж сурдаг үе, дагуулж хийдэг үе, дасгаж сургамжилдаг үе, дийлдэхгүй үглэдэг үе, дэмий чалчих үе, дуугүй сонсдог үе. Цагийн зүү хөдөлж байгаа гэж зарим нь харж хийдэг байхад зарим нь цагийн зүүг хөдөлгөж байна гэж харж хийх.

Эрдэмтэн мэргэд урсан өнгөрөх үйл явц, хүчин зүйлийн хэсэгхэн тайрдсаас нь юмуу өнгөрсөн түүхийг нь урдаа дэлгэж байгаад шидэт үгээ хэлж шившээд дараагийн хоромд урсах зүг, хазайх чиглэлийг нь хэлж байдаг. Хүн хэмээгч нь өөрөө цаг хугацаа хэмээх хэмнэлээр ажилладаг "бяцхан" робот. Нийгэм хэмээх орчинд байгаа олон робот. Төр хэмээх удирдах роботоор захирагдсан "төмөр/мах". Энэ роботыг агуулж байгаа хорвоо тэр чигээрээ эмх замбараагүйд оршино, эмх замбараагүй нь өөрөө өөрийн системээр эмх замбараагаа заана. Бүх зүйлийг эмх замбараагүй талаас нь харж болдог ч, бүх зүйлийг эмх замбараатай системээр бас харж болдог. Харж болдог гэдгийг бас тийм зүй тогтолтой гэж зоож болно. Зүй тогтол, Улс гүрэн, Төр засаг, Хууль журам, Боловсрол, Мөнгө гэсэн үгний цаана өргөө-ө-ө-н ойлголт бий. Үүнийг бүтээгчид нь бид, үр дүн нь бас бид.

Хэхэ, би хаана байна аа? За энэ дэмий асуултыг орхиё. Бие засах газар биенийхээ ялгадасыг гаргаж байхдаа, нийтийн тээврийн унаа хүлээж байхдаа, ажил дээр унтаж байхдаа, амраг хосын болзоонд хүлээн зогсохдоо орчин тойрноо та нэг хар даа. Дараа нь та нүдээ аниад ийм байх ёстой, ийм байгаасай гэж төсөөл дөө. Нүдээ нэгээд та ахиад хар даа. Хэр их ялгаатай байна? Хэзээ ч биелэхгүй гэж та боддог уу? Биелүүлэх юмсан гэж та мөрөөддөг үү?

Хорлонтой нүдээр монгол улсаа, эх орноо, хайрт үр хүүхдийн минь өсөх ёстой газрыг харж нэг үзэх үү? Төр хэмээх системд орвол түрийвч зузаарна, эрх мэдэлтэй, хүчтэй, хүчирхийллийг хууль ёсоор хийж болно гэсэн програмыг өнөөх роботуудад суулгах юмуу суухгүй байгаад нь вирусын зарчмаар суулгачихая. Өнөөх роботууд цаг хугацааныхаа давтамжаар уралдана биз дээ. Програмыг илүү найдвартай ажилууллахын тулд юмуу олонлогийг шүүж илүү хяналттандаа байлгахын тулд зарим орчны өөрчлөлт хийж болно. Архи, завхрал, дон, үл боловсрол зэрэг бага чадалтай роботуудыг тогтвортой нэг түвшинд аваачих орчин бүрдүүлье. Робот бүрд буй өөрийн гэсэн жижигхэн микроконтроллерийг нь хоосон л ажиллууллах юм уу шинэ модул залгахгүй л байлгаад байвал тэд миний үнэнч боол, хөгжилтэй тоглоом, хөөрхөн ашиг, бах тав минь. Эх хэл, соёл, газар шороо гэсэн үнэтэй програм суулгаж яах юм. Тэгвэл тэд захирагдахгүй ш дээ. Жаахан төвлөрөөд, дундын холбоо харилцаа холбооны эд зүйлс үүсээд, бичиг үсэг хэрэглээд мэдээллийн бааз үүсгээд ирвэл аюултай. Тэгвэл хоорондоо холбогдож ойлголцоод байгаа үсгийг нь холион бантан болгож өөрчлөх нэг функц ажиллуулчихна. Тэгээд яаж самуурч, тэнэгтэж, галзуурч, мунхарч байхыг нь инээдмийн жүжиг шиг харж баахан хөхрөе л дөө. Би өөрөө найруулагч нь болохоор театрын үйл явдлыг дураар өөрчилж тэндээсээ санаанд оромгүй үзэгдэл харвал бүр сонирхолтой. Хэрэв тэр дунд захирагдахгүй робот үүсэх юмуу програмын алдаанаас болж ажиллаад эхэлбэл байгаа роботуудыг тэрний эсрэг байлгах юмуу түүнийг адилхан болгож нөлөөлөх бүх шаардлагатай функцүүдийг бичнэ. Тэр их олонлогоос бусдыгаа цэвэрлэж шинэ систем бүрдүүлэх боломж бага. Тийм болохоор санаа зовох зүйл алга. Амжиргаа гэдэг функцээр бүх роботыг завгүй болгох хэрэгтэй. Учиргүй л бүх роботууд дотроосоо гэнэт ид шид шиг гэнэт өөрчлөгдчихгүй бол энэ програм найдвартай ажиллана.

Роботууд хоорондоо мөргөлдөөд ирвэл ёстой гоё тоглоом. Заримыг нь алсаас удирдаж тулааны үр дүнг сонирхолтой болгож болно. Ийм тоглоомон дээр өөрөө оршиж байгаа програмдаа байдаггүй юмнуудыг туршиж болно. Жишээ нь гэр дотроо нусаа нийж болохгүй, гадаа нийж болно. Гэрийн хоймор бааж болохгүй, гадаа бааж болно. Тодорхой системгүй олон роботыг яаж л бол яаж тоглоно ш дээ. Хоорондоо харилцах бүтэц, ижил функц, хамгаалах систем л суугдчихгүй бол яасан ч яах вэээ….

Ээ, болъё. Муу ёр. "Ийм болчихвол яана аа"!?

Бясалгал гэж нэг үг байдаг шүү дээ? Олон жил ном уншиж хураасан лам нар жишээ нь энэ үгийг хэлээд олон сар жилээр суучихдаг. Тэдний дотор юу болдог гэж та бодож байна. Энэ нь оюутны хувьд дипломын ажлын төгсгөл хэсэгт нь бичигдэх ёстой хэдэн мөртэй адилхан шахуу юм. Компьютер дээр бол бүндөүс системд байдаг дискэн доторх өгөгдлүүдийг ангилж дор бүр нь бөөгнөрүүлэх disc defragment тушаалтай ижил. Энгийн хүнээр бол өвгөрсөн хойноо нүднийхээ өмнө үр хүүхдүүдээрээ хийсэн бүтээснээ эвдүүлж, хорт утаагаар амьсгалцгааж, харийн хүнээр охин үрээ доромжлуулан эдлүүлж, хөвүүн үрээ хүний газар боол болгож заран, хэл усаар доромжлуулахыг хараад хоёр нүднээс нь дусагнах тэр шорвог шингэн зүйл. Арай л хатуу хэлчих шиг боллоо. Эсвэл илүү зөөлдөөд байна уу?

Миний дээр бичсэн хорлонтой програмд бясалгал нэртэй функц байлгаж хэрхэвч болохгүй. Энэ бол нөгөө олонлог робот бүр дотроосоо өөрийгөө цэвэрлэх даалгавар гэсэн үг. Юу боллоо гэж үүнийг суулгах вэ дээ. Ингэх юм бол идэх хоолоо барих гэж тавьсан хавхаа тойруулаад хашаа барьсантай адилхан юм болно. Би тийм тэнэг ч бас биш ээ. За яахав яг тэр лам нар шиг олон сар жилээр таг болчихдог бол ч бас яахав суулгаж болох юм. Гэхдээ сүүлдээ нэг л тас хийх аюултай учраас ер нь суулгах дэмий. Гэвч энэ функцны бас mini буюу бичил хувилбар байдаг. Тэр нь өнөөх робот дээр бол ямар нэгэн функц гүйцэтгээгүй хоосон зогсох үед, эсвэл гүйцэтгэж байхдаа давхар өөр функц гүйцэтгэх хэлбэрээр илэрч болно. Компьютер дээр бол нөгөө товч дарахгүй удаан байхаар процесорыг байнга тэжээж байхын тулд гэнэт screensaver гээч юм ажиллаад эхэлдэг ш дээ, яг тэрэн шиг тэр роботын тархинд болж өгвөл энэ бичил бясалгал хийлгэж болохгүй. Хянахад хэцүү ч гаднаас нь сайн нөлөөлж чадвал тэр процесыг саатуулж болно. Архи сайн цутгаад өгвөл мэдээж тэр функцийг дуудах нь бүү хэл функцгүй дугуй болно. хэхэ нүдэнд бүр харагдчихлаа. Эээ, буцаад нөгөө муухай юм яриад уналаа. Муу ёр,, түй түй. "Биелэчихвэл яана"?!

Бясалгалыг мөн програмын хэл дээр бол glue code буюу энд тэнд тархаж бичигдсэн функцүүдийг нааж залгаж нэгдсэн үр дүн болгодог явц гэж төсөөлж болно. Яг нэгтгээд цэвэр юм болгож заримдаа чадахгүй бол ерөнхийдөө байгаа төлвөө цэгцэлж чаддаг үйлдэл юм. Уран дарханд бол хээ хуараа залгах шигтгээ юмуу даа. Зөв газраа зөв зүйл шигтгэвэл нийлээд сайхан харагдана. Муу дүрсийг ч сайн шигтгээгээр засаж болно. Шижир ухаан, шинэ систем, шаардлага, шилжилт, шахах, шавхах, шүүх гээд бүгдээрээ шигтгээтэй ямар нэгэн хэлбэрээр бас уялдаж болно. За би л лав сүүлийн өгүүлбэрээ өөрөө ч сайн ойлгосонгүй :) Гэхдээ өвгөд дээдэс маань аль хэдийнээ амьдралын урсгал дунд оюу тархиа зөв зүйлээр шигтгэх мэргэн үгтэй байж:

Анд минь, дүү минь, үр минь - ганцаараа байхдаа өөрийгөө шинж.

Убунту дээр Монгол бичиг

2010-09-08T05:04:00.014+08:00

Хэдэн сарын өмнө Гномын ашигладаг Панго хэмээх фонт энжайн дээр Монгол бичгийг дэмжүүлсэн билээ. Харамсалтай энэ Панго хуучраад шинээр Харфбуз гэж шинэ энжайн гарч ирж байгаа тул Пангогийн кодод өөрчлөлт оруулж болохгүй гэнэ. Нацаг анд маань Харфбузд дэмжлэг оруулах төлөвлөгөөтэй байгаа. Тэр хүртэл та Убунтугийн 10.4 гэсэн хувилбартай бол доорх командуудыг бүрхүүл дээр дарааллаар нь оруулаад Монгол бичгээр бичиж болно.

sudo apt-get install build-essential devscripts ubuntu-dev-tools debhelper dh-make diff patch cdbs quilt gnupg fakeroot lintian pbuilder piuparts
sudo apt-get install gnome-pkg-tools gir1.0-gtk-2.0 libthai-dev chrpath gobject-introspection libgirepository1.0-dev libglib2.0-doc libfreetype6-dev libx11-dev libxrender-dev libxt-dev libxft-dev libfontconfig1-dev libcairo2-dev
apt-get source pango1.0
cd pango1.0-1.28.0
wget --no-check-certificate https://github.com/tugstugi/mongolian-script/raw/master/pango/modules/mongolian/ubuntu_lucid_lynx.patch
patch -p1 < ubuntu_lucid_lynx.patch
debuild
cd ..
sudo dpkg --install *.deb

cp monbaiti.ttf ~/.fonts
fc-cache -f -v

Одоо та төмрөө унтрааж асаавал таны Убунту дээр Монгол бичиг зөвөөр дүрслэгдэх болно. Gedit дээр Монгол бичиг иймэрхүү байдалтай харагдаж байна: PS: Убунту дээр Манж ч юм уу нэг фонт дагалдаж ирдэг бололтой. Яаг ямар нэртэй фонт болохыг мэдэж чадсангүй. Тиймд та программууд дээрээ фонтоороо Монгол Байтиг сонгоорой.

Монгол бичгийн дэмжилт: Дараагийн Алхам

2010-09-03T02:07:00.010+08:00

Нацаг анд маань Монгол бичгийн бүх дүрмийг нэг мөсөн хүснэгт маягаар цуглуулж түүгээрээ энжайн зөв ажиллаж байгаа эсэхийг шалгаад дараа нь Монгол бичгийн дэмжлэгийг нэг мөсөн албан ёсоор оруулъя гэсэн учир сүүлийн гурван сар энэ талаар оролдсонгүй. Андыг хүлээсээр байгаад сүүлдээ залхсан тул Хазсан Алимны Ирвэс үйлдлийн систем дээр ААТ хэмээх фонт технологи ашиглан Монгол Бичгийг дэмжүүлэв. Доорх дэлгэцийн агшин Сафари хөтөч Монгол бичгийг хэрхэн харуулж байгааг үзүүлнэ. Энэ фонт технологи маань элдэв бусын энжайн ашигладаггүй, харин үсэг солих дүрмээ state machine хэлбэрээр фонт дотроо хадгалдаг. Иймд та Хазсан Алим дээр Монгол бичгээр бичихийн тулд зөвхөн дээрх фонтыг суулгахад хангалттай. Одоогийн байдлаар дээрх фонт маань Майкрософт компанийн Байти фонтын глип ашигласан тул тараах боломжгүй байгаа. Харин та үсэг солих дүрмийг нь эндээс харaaрай. Удахгүй ОпенМН багтай хамтарч МонголБичиг2.0 фонтын глип ашиглан МонголБичиг3.0 фонт гаргах болно. Тэр хүртэл удахгүй байх гэж найдаж байна.

Шинж тэмдэг

2010-08-13T15:15:00.001+08:00

Өнөөдөр галзуу биднийг ажиглаж байдаг эмч домч нарын тоо 37 хүрсэн байхыг хараад өглөөний сэрүүлэг маань 5:37 тул нүдэнд их л дотно харагдав. Анхдагч тоо. Хагардаггүй бутардаггүй элементүүд. Хүний тархинд юугаар ч орлуулашгүй орон зайнууд. Тоо хараад өөрөө ч мэдэлгүй хамгийн түрүүнд боддог бодол "анхдагч тоо мөн үү?". Аж амьдралдаа тоолж хийх зүйлсээ анхдагч тоотой зэрэгцүүлэхийг бас зорино. Арав хорь гэж тэгшилж тагладаггүй. Нэг, гурав, тав, долоо, арван нэг, арван гурав,,, хорин гурав, хорин ес гэж буталж нэгжилнэ. Сонин тоонууд. Эдгээр тоогоор ямар ч тоонуудыг задалж болно. Эгэл олны дунд буй элитүүд гэлтэй. Даравч далдайж, булавч бултайдаг нөхдүүд. Овооролдон буй хогон дунд онцгойрон гэрэлтэх эрдэнэс. Орох ёстой газрыг хаасан хаалганд гоц таардаг ганц түлхүүр. Эвдэрч буснисан ардыг эвлэрүүлж нийлүүлэх санаа. Тоо, сонин тоо, гоц тоо, гайхамшигтай тоо, тэнд эмч ирж байна. Эм уух цаг болчихож. Долоон цаг. Долоо, долоогийн тоо, анхдагч тоо, хагардаггүй бутардаггүй эд, юугаар ч орлуулашгүй орон зай…

Шинэ гар, шинэ монгол!

2010-08-09T17:52:00.003+08:00

Өмнө нь өвөр монголд хэрэглэгдэж байгаа нэг, монголд хэрэглэгдэж байгаа хоёр гээд нийлээд гурван монгол бичгийн гарын хуваарилалтын талаар дурдаж байсныг уншигч авхай санаж байгаа буй заа. Түүнээс хойш мөн ч олон жил өнгөрчээ. Гэтэл одоо бичих шаардлага гарах бодит нөхцөл үүссэний дагуу ахин шинэ гарын хуваарилалт бүтээх болов.

Яагаад ахиад шинэ гарын хуваарилалт гэж?? Байгаа хэд нь юу нь болохгүй байгаа юм? Өвчтэй юмуу хаашаа юм!? гээд л асуулт анхааруулгууд ар араасаа хөвөрнө л дөө. Олон таван юм нуршилгүйгээр бяцхан судалгаагаар хариу барихыг хүсэв. Билигсайхан андын интернэт дээр дэлгэн тавьсан номын текст дээр суурилан, дээр дурдагдсан гаруудын хуваарилалтын гол (дундах) мөрийн товчнуудыг хэр оновчтойг харуулсан жижиг програм бичиж үзэв. Өвөр монголын гарын хуваарилалт нь Бадрал андын хэрэглэсэн гарын хуваарилалттай дунд мөрөөрөө ижил учраас нэг бүлэгт авч үзлээ. Ингээд кирил гарын хуваарилалт дээр суурьтай гарын хуваарь, минийхтэй нийлээд гурван гаран дээр туршив.

Нийт номын текстэнд орсон 201547 ширхэг монгол үсэгнээс:


Гарын хуваарилалт	Оносон тоо	Оносон хувь
Өвөр монголын хуваарилалт	68054	33%
Кирил суурьтай хуваарилалт	86716	43%
Монгол хуваарилалт	136081	67%

гэсэн оновчтой цохилтын үр дүн гарч байна. Үндсэн мөрөөс бараг далан хувийг нь цохино гэхээр дворак гарын үр дүнтэй адилхан сонсогдож байгаа биз??

Үнэнийг хэлэхэд, дворак гарын дүрмийн дагуу зохиохыг хүсэв. Зүүн гар талд эгшиг, баруун гар талд гийгүүлэгч. Эгшиг сүлбэлдэж бичигддэг монгол бичигт маань баруун зүүн гар тэгш цохиход тохиромжтой таарсан хуваарилалт мэт санагдсаныг нуух юун. Ингээд таныг чилээлгүйгээр гарын хуваарилалтаа харуулъя.

Хэрэв сайн ажиглах аваас зөвхөн өвөр монголд хэрэглэгддэг нанхиад үгийг бичихэд ордог гурван үсгийг бид бичихгүй байх гэж бодсоны улмаас хассан буй. Энэ нь мэдээж эцсийн гарын хуваарилалт биш билээ. Шинэ текст дээр туршин, шинэ санаануудыг хавсаргаж байж жинхэнэ монгол хүмүний гарт хэрэглэгдэх хуваарилалт босгохыг зорив. Уншигч авхай өөрийн ухаанаар тунгаана буй заа.

Ном сонин уншъя, ногоон модоо тарья, ,,,

2010-07-30T23:09:00.015+08:00

Өнөөдөр ачтай хүү надад үнэхээр сайхан номнуудын хаяг өглөө. Хүүдээ маш их баярлалаа. Уг номыг уншихын тулд эхлээд уг хуудсанд заасан байгаа үсгийн маяг суулгаж байж бичиглэлт нь зөв дүрслэгдэнэ. Би ч суулгачихсан байсан болохоор зовлонгүй харуулж байгаа боловч тэнгэрээс бууж ирж буй мэт босоо бичиг маань хэвтээ харагдаад болдоггүй ээ. Бас дээрээс нь эх зураг нь байгаа боловч томруулж харах гэхээр тусдаа цонхонд нээгдэхээр хийчихэж. Баярласан ч жаахан гомдолтой хэсэг харж суутал толгойд "Өөртөө тааруулаад харуулчихаач" гэсэн хүсэл бараг хашхирдаг юм байна.

Галт үнэг дээрх энэ сармагчны ачаар ямар ч хуудасны юуг ч харуулах явцдаа өөрчилж болдог билээ. Ингээд хэсэг оролдсоны үр дүнд дараах зурган дээр харуулсан шиг болгож байж санаа минь амарлаа.

Хэрэв та бас ингэж уншмаар байгаа бол тэр сармагчин өргөтгөлийг суулгачихаад дараах бичлэгийг өөр дээрээ ХХХХ.user.js гэж файл болгож хадгалаарай (*.user.js гэсэн өргөтгөл нь заавал ийм хэлбэртэй байх ёстойг анхаарна уу. Та өөр дээрээ жишээ нь mongolbichig.user.js гэж хадгалж болох юм ). Тэгээд галт үнэг дээрээ File-> Open file гэж нээхэд танаас суулгах эсэхийг асуух болно. Ингээд амжилттай суулгасан бол өнөөх болдоггүй хуудсаа дахин дуудаад үзээрэй. Хэрэв тэгээд ч болохгүй бол яадаг юм байгаа юм, гадаа гараад орж ирээд ахиад нэг үздэг юм бил үү :)

ШИНЭЧЛЭЛ: Хазсан алимтай машин дээр padding-left:0px; гэдгийг padding-left:200px; болгож байж эвтэйхэн харагдаж байна. Бүндөүс машин дээр туршиж үзээгүй байгаа болохоор бас энэ зай авалтанд өөрчлөлт гарч магадгүй!

ШИНЭЧЛЭЛ: Уг хуудсыг бүтээсэн эзнийг нь оллоо. Билигсайхан хэмээх залуу хийжээ. Бас л бидний адил монгол бичгээ хүссэн хүмүн байна. Үйлс тань бүтэмжтэй өөдрөг байх ерөөлийг дэвшүүлье. Баярлалаа.

ШИНЭЧЛЭЛ: Мөнхбаатар-н Google-Chrome дээр ажилладаг болгосон сайжруулсан хувилбарыг эндээс суулгаарай. Галт үнэг дээр туршиж үзсэн бөгөөд саадгүй ажиллаж байна. Баярлалаа Мөнхбаатараа!

// ==UserScript==
// @name         mongolbichig
// @namespace    http://mongolian-it.blogspot.com
// @description  customized layout for the mongolian script book
// @include  http://www.dl.is.ritsumei.ac.jp/*
// ==UserScript==

var preElement, replText, inText, lines, lnumber, mydiv, mypre, myimg, newlink;

function replacePreElement() {
    preElement = document.getElementsByTagName('pre')[0];

    if (preElement) {
        inText = preElement.innerHTML;
        lines = inText.split("\n");
        lnumber = lines.length - 1;
        mydiv = document.createElement("div");
        mydiv.setAttribute('class','mglbichig');
        mypre = document.createElement("pre");
        replText = "";
        for(i=lnumber; i >= 0; i--){
            replText += lines[i];
            replText += '\n';
        }
        mypre.innerHTML = replText;
        mydiv.appendChild(mypre);
        preElement.parentNode.replaceChild(mydiv, preElement);
    } else {
        GM_log('notfound');
    }
}

function addGlobalStyle(css) {
    var head, style;
    head = document.getElementsByTagName('head')[0];
    if (!head) { return; }
    style = document.createElement('style');
    style.type = 'text/css';
    style.innerHTML = css;
    head.appendChild(style);
}

function replaceImage() {
    imageFive = document.evaluate("//img[@width='500']", document,null,XPathResult.UNORDERED_NODE_SNAPSHOT_TYPE,null);
    myimg = imageFive.snapshotItem(0);
    var newlink = myimg.src.split("_screen.jpeg")[0];
    newlink += ".jpg";
    myimg.src = newlink;
    myimg.removeAttribute('width');
    myimg.removeAttribute('height');
}

replaceImage();
replacePreElement();
addGlobalStyle('div.mglbichig { -moz-transform: rotate(90deg); display: block; writing-mode: tb-lr; font-family:MongolianScript; padding-left:0px; padding-bottom:200px; padding-right:0px; padding-top:0px; clear: both; }');
addGlobalStyle('.table {width: 100%; }');

ls тушаалын гаралтанд эрэмбэлэлт хийх

2010-07-19T15:04:00.000+08:00

ls тушаалд -t гэсэн сонголт хэрэглэснээр гаралтыг нь өөрчлөгдсөн цаг хугацаагаар нь эрэмбэлж болдог:

# ls -lt
total 387156
-rw-r--r--   1 beat  users  160005266 Mar 11 14:54 src.tar.bz2
-rw-r--r--   1 beat  users  212539313 Mar 11 11:08 obj.tar.bz2
-rw-r--r--   1 beat  users   18239398 Jan 13  2010 WLAN_NE785.zip
-rw-r--r--   1 beat  wheel    5172378 Jan 12  2010 Wlan-ANE762-1_4_5_1.zip

Хэрэв гаралт нь эрэмбэлэгдсэн дарааллынхаа эсрэгээр байх ёстой бол -r сонголт нэмж өгнө:

# ls -lrt
total 387156
-rw-r--r--  1 beat  wheel    5172378 Jan 12  2010 Wlan-ANE762-1_4_5_1.zip
-rw-r--r--  1 beat  users   18239398 Jan 13  2010 WLAN_NE785.zip
-rw-r--r--  1 beat  users  212539313 Mar 11 11:08 obj.tar.bz2
-rw-r--r--  1 beat  users  160005266 Mar 11 14:54 src.tar.bz2

Хэрэв файлууд нь хэмжээгээрээ эрэмбэлэгдэх ёстой бол -S сонголт хэрэглэнэ:

# ls -lrS
total 387156
-rw-r--r--  1 beat  wheel    5172378 Jan 12  2010 Wlan-ANE762-1_4_5_1.zip
-rw-r--r--  1 beat  users   18239398 Jan 13  2010 WLAN_NE785.zip
-rw-r--r--  1 beat  users  160005266 Mar 11 14:54 src.tar.bz2
-rw-r--r--  1 beat  users  212539313 Mar 11 11:08 obj.tar.bz2

Нэмэлт мэдээллийг ls(1)-н МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

Програм сонирхогчдын нүдээр

2010-07-15T17:41:00.004+08:00

Програмын хэл сонирхогчид бусад програмын хэл сонирхогчдыг дараах маягаар хардаг байх нь ээ :)

Файлын нэрэнд буй тусгай тэмдэгтийг арилгах

2010-06-29T16:10:00.001+08:00

detox зэвсгийн тусламжтайгаар файлын нэрэнд байгаа тусгай тэмдэгтийг автоматаар устгаж мөн хоосон зайг доогуур зураасаар орлуулж болдог. Бяцхан чөтгөрийн порт модны sysutils/detox дотор энэ зэсвэг бий. Үбүнтү нөхдүүд бол aptitude install detox гэж суулгаарай.

# cd /usr/ports/sysutils/detox && make install clean

Ингээд одоо файлын нэрэнд байгаа хоосон зайг автоматаар доогуур зураасаар орлуулж, тусгай тэмдэгт байвал уг тэмдэгтийг устгаж болно:

# ls
test öäü !?_test
# detox test\ öäü\ \!\?_test 
# ls
test_oau_test

detox тай холбоотой нэмэлт мэдээллийг detox(1) МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

Суурилсан системийн хямдхан хавтан

2010-06-26T04:43:00.029+08:00

Crosspost: http://embeddedsystem-mn.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html

Оюутан байхдаа Үйлдлийн системийн практик хэмээх нэгэн хичээл дээр сууж Motorola 68000 процессортой суурилсан систем (embedded system) програмчлах болов оо. Process scheduler өөрөө зохиох, GPIO (процессорын оролт гаралт) програмчлах гэх мэт зүйл хийх ёстой байлаа. Эхний өдөр яаж том төмөр дээр бичсэн код маань сериал портоор дамжиж суурилсан систем дээр хуулагдаж ажиллаад байгааг ойлгодоггүй, тэгээд суурилсан систем тун сонирхолтой санагдсан тул орой нь гэртээ очоод нэг гэрэлтдэг диод олж аваад сериал портын үзүүр дээр залгаж үзэв. RS232 сериал портын үзүүр -12 болон +12 вольтын хооронд хэлбэлзэж мэдээлэл дамжуулдаг тул юу гэж гэрэлтэх вэ дээ. (Уг нь параллель порт дээр залгасан бол асах байсан хэхэ) Үүнээс хойш суурилсан систем, тэр тусмаа микроконтроллер програмчлал сонирхох болсон билээ. Тухайн үед микроконтроллер програмчлалын/туршилтын хавтан их үнэтэй, над шиг шалдан оюутан худалдан авч чадахааргүй байв. 2005 онд сургуулиа төгсөөд эрдэм шинжилгээний ажилтан болсны дараа анхны цалингаараа Atmel STK500 гэдэг AVR микроконтроллер програмчлагч хавтан 100 еврогоор авч байж билээ. Тэр үеийг бодвол одоо микроконтроллер програмчлая гэвэл хямдхан хавтан байдаг болжээ. Хэрвээ суурилсан систем сонирхдог боловч их хэмжээний мөнгө зарах сонирхолгүй/чадалгүй хүмүүс байвал хэрэг болох болов уу гээд зарим нэгийг нь сонирхуулахаар шийдлээ:

MSP430 LaunchPad
Texas Instruments компани MSP430 хэмээх 16 битийн микроконтроллероо рекламдаж MSP430 LaunchPad гэж туршилтын хавтан хийжээ. 4.30$ -ын үнэтэй (2 пивоны үнэ гэсэн үг). 2 ширхэг микроконтроллер дагалдаж ирнэ. Shipping cost нь буюу тээвэрлэх хөлс нь үнэгүй гэж байгаа.

STM8S Discovery
STMicroelectronics компани STM8S хэмээх 8 битийн микроконтроллероо рекламдаж 10$ -ын үнэтэй STM8S Discovery гэдэг програмчлалын туршилтын хавтан хийжээ.

AVR Butterfly
Atmel компани AVR хэмээх 8 битийн микроконтроллероо рекламдаж AVR Butterfly хэмээх 20$ -ын үнэтэй туршилтын хавтан хийжээ. Эхний хоёр хавтантай харьцуулбал төрөл бүрийн мэдрэгч, LC дэлгэц болон speaker агуулсан учир юм гагнах дургүй хүмүүст хамгийн тохиромжтой. AVR микроконтроллер нь сонирхогчдын дунд хамгийн их тархсан микроконтроллеруудын нэг тул жишээ программ элбэг олддог.

Үбүнтү/Дэбиан машинуудад ижил програм суулгах

2010-06-25T18:17:00.001+08:00

Өмнөх сараачсан зүйлүүд дээр бяцхан чөтгөр дээрх суугдсан портуудыг хэрхэн нэг машинаас нөгөө машинд зөөвөрлөж болох талаар өгүүлсэн байдаг. Энэ хэсэгт би үбүнтү ба дэбиан машинууд дээр хэрхэн тэгж болдог тухай нэг сараачаадхая :)

За тэгэхээр эхлээд суугдсан пакетуудыг харах тушаал:

# dpkg --get-selections
ack-grep                                        install
acl                                             install
acpi                                            install
acpi-support                                    install
acpid                                           install
addressmanager.app                              install
adduser                                         install
aespipe                                         install
aisleriot                                       install
akonadi-server                                  install
alacarte                                        install
alien                                           install
alsa-base                                       install
alsa-oss                                        deinstall
alsa-source                                     install
alsaplayer-alsa                                 install
alsaplayer-common                               install
alsaplayer-gtk                                  install
anacron                                         install
anki                                            install
[...]

Ингээд дээрх тушаалыг ашиглан зэрэгцүүлэх машин дээрээ эхлээд пакет жагсаалт бэлдэнэ:

# dpkg --get-selections | grep -v deinstall > dpkg-get.txt

Одоо суулгах машин дээрээ файлаа хуулж тавиад дараах тушаалаар суулгана:

# dpkg --clear-selections
# cat dpkg-get.txt | dpkg --set-selections
# apt-get dselect-upgrade

Хэрэв эхний машины /etc/sources.list файл нь хоёр дахь машиныхтай зөрүүтэй бол адил болгох хэрэгтэйг анхаараарай.

Дагалдаж суух портыг хэрэглэгч өөрөө бэлдэх

2010-06-25T14:49:00.001+08:00

wanted-ports-н тусламжтайгаар хэрэглэгч өөрөө зааж өгч болохоор дагалдаж суугдах мета-порт бэлтгэж болдог. Бяцхан чөтгөрийн порт модны ports-mgmt/wanted-ports мөчирт wanted-ports олдоно:

# cd /usr/ports/ports-mgmt/wanted-ports && make install clean

Анхны удаад wanted-ports ийг ажиллуулбал тохируулгын файл бэлтгэгддэг:

# wanted-ports
wanted-ports: WARNING -- no config file found,  creating initial /var/db/wanted-ports.conf

-а гэсэн сонголтоор wanted-ports-н дагалдаж суух порт болгож заасан портыг нэмнэ:

# wanted-ports -a www/apache20
wanted-ports: Register new dependency "apache>=2.0.63_15:${PORTSDIR}/www/apache20"?  y

Дээрх жишээний дагуу apache20 портыг дагалдаж суух порт болгож заасны дараа wanted-ports ийг дахин суулгах юм бол apache20 дагаж суудаг:

# cd /usr/ports/ports-mgmt/wanted-ports && make missing
www/apache20
devel/apr0
archivers/xz

Дагалдаж суух портыг -d сонголтоор болиулна:

# wanted-ports -d www/apache20
wanted-ports: Delete dependency "apache>=2.0.63_15:${PORTSDIR}/www/apache20"?  y

Ингээд хүссэн бүх портоо нэмсэний дараа /var/db/wanted-ports.conf файлыг өөр машин уруу зөөж тэндээ wanted-ports ийг суулгах аваас уг заасан портууд бүгд автоматаар суугдах болно. Цаашлах юм бол, wanted-ports портыг "pkg_delete(1)" тушаалаар хүссэн портоо устгагдахаас сэргийлсэн хамгаалалт болгож хэрэглэх боломжтой билээ:

# pkg_delete swaks-\*
# wanted-ports -a mail/swaks
wanted-ports: Register new dependency "swaks>=20100211.0:${PORTSDIR}/mail/swaks"?  y
# cd /usr/ports/ports-mgmt/wanted-ports && make deinstall install clean
# pkg_delete swaks-\*
pkg_delete: package 'swaks-20100211.0' is required by these other packages
and may not be deinstalled:
wanted-ports-0.1_1

wanted-ports тай холбоотой нэмэлт мэдээллийг wanted-ports(1) МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

Хоолойгоор урсах өгөгдлийг AES түлхүүрээр цоожлох

2010-06-24T15:04:00.002+08:00

aespipe зэвсгийн тусламжтайгаар стандарт оролт/гаралтанд байгаа өгөгдлийг AES-р түлхүүрдэж нууцлалтай хувиргалт хийж болдог. Бяцхан чөтгөр дээр aespipe нь порт модны security/aespipe мөчирт бий (үбүнтү нөхдүүд бол aptitude install aespipe ).

# cd /usr/ports/security/aespipe && make install clean

Ингээд стандарт оролт дээрх юмуу жишээ нь хоолой дундуур урсаж байгаа өгөгдлийг aespipe уруу өгөхөд хувиргагдсан өгөгдөл нь стандарт гаралтаар гарч ирнэ. Танаас түлхүүрдэж хувиргах нууц үгийг асуусны дараа өгөгдлийг хувиргадаг:

# file testdatei
testdatei: PDF document, version 1.4
# cat testdatei | aespipe > testdatei.enc
Password: *******************
# file testdatei.enc 
testdatei.enc: data

Тушаалыг -d сонголттой гүйцэтгэснээр өгөгдлийг нууц хувиргалтаас тайлах болно:

# cat testdatei.enc | aespipe -d > testdatei
Password: *******************
# file testdatei
testdatei: PDF document, version 1.4

aespipe-тай холбоотой нэмэлт мэдээллийг aespipe(1) МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

Хэрэглэгдэхгүй болсон дагавар портын устгал

2010-06-24T14:19:00.000+08:00

portmaster тушаалыг -s сонголттой гүйцэтгэвэл суугдсан порт дундаас дагалдаж хамааралтай гэж суугдсан мөртлөө хэрэглэгдэхгүй болсон портуудыг устгаж болдог:

# portmaster -s
Information for sdocbook-xml-1.1,1:

Comment:
"Simplified" DocBook XML DTD

Description:
The "Simplified" DocBook XML DTD is a small subset of the DocBook XML DTD.

WWW: http://www.oasis-open.org/docbook/xml/simple/

===>>> sdocbook-xml-1.1,1 is no longer depended on, delete? y/n [n] y
===>>> Delete old and new distfiles for textproc/sdocbook-xml
       without prompting? y/n [n] y
===>>> Deleting stale distfile: docbook-xsl-1.75.2.tar.bz2
===>>> Deleting stale distfile: docbook-xsl-doc-1.75.2.tar.bz2
===>>> Running pkg_delete -f sdocbook-xml-1.1,1
xmlcatmgr: enabling compatibility mode; removing ALL matching entries
xmlcatmgr: enabling compatibility mode; removing ALL matching entries
Information for compat5x-i386-5.4.0.8_11:

Comment:
A convenience package to install the compat5x libraries

Description:
This package allows you to install the compat5x libraries on your
system, so you can use legacy binaries that depend on them.

Ports usage example:

--
.include <bsd.port.pre.mk>

.if ${OSVERSION} >= 600000
LIB_DEPENDS+=   c.5:${PORTSDIR}/misc/compat5x
.endif
--

===>>> compat5x-i386-5.4.0.8_11 is no longer depended on, delete? y/n [n] y
===>>> Delete old and new distfiles for misc/compat5x
       without prompting? y/n [n] y
===>>> Running pkg_delete -f compat5x-i386-5.4.0.8_11
Information for localedata-5.4:

Comment:
Legacy locale data for FreeBSD 6+

Description:
This package provides compatibility locale data for FreeBSD 6.x to run
4.x/5.x binaries. When you have a trouble with locale at running a legacy
binary, you should guide them to find legacy locale data with setting
PATH_LOCALE environment variable.

env PATH_LOCALE=/usr/local/share/compat/locale command

===>>> localedata-5.4 is no longer depended on, delete? y/n [n] y
===>>> Delete old and new distfiles for misc/localedata
       without prompting? y/n [n] y
===>>> Running pkg_delete -f localedata-5.4
[...]

portmaster-тай холбоотой нэмэлт мэдээллийг portmaster(8) МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

Дагалдаж суугдаагүй портын жагсаалт үүсгэх

2010-06-24T14:09:00.001+08:00

portmaster тушаалыг –list-origins сонголттой гүйцэтгэвээс суугдсан бүх портын жагсаалтаас дагавар хамааралтай гэж суугдсан портуудыг нь хасаж харуулдаг. Энэ жагсаалтын тусламжтайгаар ижил порт суугдсан систем бэлтгэж болох юм.

# portmaster --list-origins
www/piwik
ports-mgmt/portmaster
lang/python25
archivers/unzip
www/dokuwiki
www/eaccelerator
www/fluxcms
www/mod_security
security/php-suhosin
mail/squirrelmail

portmaster-тай холбоотой нэмэлт мэдээллийг portmaster(8) МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

Subversion архиваас хуулбар хийх

2010-06-23T21:04:00.002+08:00

Subversion архивыг заавал ч үгүй тусгай эрх шаардагддаг svnadmin dump тушаал ашиглах боломжгүй үед rsvndump зэвсгийн тусламжтайгаар энгийн хэрэглэгчийн эрхээр үүсгэж болдог. Бяцхан чөтгөр дээр порт модны devel/rsvndump мөчирт rsvndump олддог:

# cd /usr/ports/devel/rsvndump && make install clean

Ингээд архивлах Subversion хаягаа rsvndump-д өгч болно. Хэрэв архив луу нэвтрэлт хийх ёстой бол -u болон -p сонголт өгснөөр хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгээ дагуулж өгөх боломжтой.

# rsvndump https://trillian.chruetertee.ch/svn/freebsd-gecko > freebsd-gecko-svn.dump
* Dumped revision 0.
* Dumped revision 1.
[...]
* Dumped revision 317.

Одоо svnadmin load тушаалын тусламжтайгаар архиваа өөр газарт уншуулан зөөж болно:

# svnadmin create freebsd-gecko
# svnadmin load freebsd-gecko < freebsd-gecko-svn.dump
<<< Started new transaction, based on original revision 1
     * adding path : trunk ... done.
     * adding path : branches ... done.
     * adding path : tags ... done.

------- Committed revision 1 >>>

<<< Started new transaction, based on original revision 2
     * adding path : trunk/www ... done.
     * adding path : trunk/Mk ... done.

------- Committed revision 2 >>>

<<< Started new transaction, based on original revision 3
     * adding path : trunk/www/firefox ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/distinfo ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/pkg-descr ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files/patch-xptcall-sparc64 ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files/patch-ff-414540 ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files/patch-xptcall-alpha ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files/patch-ff-460425 ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files/patch-ff-331088 ... done.
     * adding path : trunk/www/firefox/files/patch-ff-380418 ... done.
[...]

rsvndump-тай холбоотой нэмэлт мэдээллийг rsvndump(1) МАН хуудаснаас нь олж уншаарай.

Орчуулгын эх хуудас нь: http://www.chruetertee.ch/blog/

chruetertee.ch

2010-06-22T04:00:00.006+08:00

Бяцхан чөтгөр дээр суулгаж болдог хорин хоёр мянга гаруй порт програмууд бий. Гарчиг дээрх хаягийг хөтөлдөг нөхөр бол энэ порт цуглуулганд хоёр порт нэмэрлэсэн эр. Энэ их порт дундаас ямар нь хэрэгтэй, юунд хэрэгтэй, яаж хэрэглэх гээд төөрч будилах зөндөө л нөхцөл үүснэ дээ. Гэтэл энэ нөхөр тэр дундуур сайн жаалдаг байгаа юм. Долоо хоног тутамд сонирхолтой портуудаас түүж тайлбарлан жишээ авч заана. Миний хувьд энэ хуудас бол байнга шалгаж сонирхдог хуудасны минь нэг мөн билээ. "Үүнийг сонирхдог монгол хүн ойлгож уншдаг бол…" гэсэн бодол толгойд байнга орж ирдэг байсан тул бараг долоо хоногийн өмнө орчуулж тавих зөвшөөрөл хүссэн захидал илгээсэн юм. Ингээд өчигдөр хариу иржээ. Мэдээж чадалтай хүний өгөөмөр захидал байж таараа. "Орчуулгандаа вэб хуудасны минь хаягийг оруулсан байвал баярлана шүү" гэсэн хүсэлтийг нь мэдээж баяртай биелүүлэх болно. Герман хэл сонирхдог нь эх хуудаснаас нь уншсан нь дээр л дээ. Ямартаа ч, бяцхан чөтгөртэй болон юникстэй нөхөрлөдөг хүмүүсд сонирхуулах зөндөө их мэдээлэлтэй болсондоо би баяртай байна.

Beat, vielen herzlichen Dank!

Гар тулаан

2010-06-17T05:20:00.006+08:00

Үндсэн байрлалаа аваад нүдэж эхлэх нь тэр дээ. Дворак бол гар тулаанд үнэхээр гарамгай. Учир нь цохилтын далан хувь нь үндсэн байрлалаас үүсэлтэй. Квэрти бол дөнгөж гучин хувь. Дворак шиг нүдэж сурахад арван зургаан цаг л хангалттай байхад Квэрти дээр тавин зургаан цаг зарцуулагдана. Хурдны хувьд дворак үнэхээр гайхам. Сайн эзэмшсэн нөхөр минутанд ер орчим "бөөндсөн" цохилт хийдэг байхад Квэрти дөнгөж дөч.

Дворак Квэрти хоёрыг байн байн сэлгэж хэрэглэх гэсний хэрэггүй. Дворакт нэг орсон хүн хэзээ ч квэртигээр цохидоггүй. Ялан дийлэгч болсон хүн чинь ялагдсан тал уруу юу боллоо гэж орохыг хүсэх юм бэ? Хаана ч очсон гараа дворак тулаанд бэлдэж болдог болсон цаг (Алим, Оцон шувуу, Бүндөүс бүгдэд нь суугдсан байгаа. ANSI стандартчлагдсан цохилт учраас тэр шүү дээ ).

Дворак дээр дасгал хиймээр бол ядаж нэг цаг зөвхөн дворак цохилт хийх ёстой бөгөөд дунд нь байнга амрах хэрэгтэй. Ингэх үедээ хоёр зүйлийг анхаарах хэрэгтэй. Хурдны дасгал хийж байгаа бол оновчтой байх алба үгүй. Эсрэгээр, оновчтой байх дасгал хийж байгаа бол заавал хурдтай байх хэрэггүй. Үүнийг маш сайн анхаарах хэрэгтэй.

За ингээд уран зөгнөлийн цэнэг дууссан тул энгийн үгээр үргэлжлүүлэхээс дээ. Дворак гарын бүтцийг жаахан ноцтой харъя. Хамгийн их өргөн тархсан байрлал нь Dvorak simplified. Гэхдээ бусдаасаа ердөө нэг хоёр товчоор л ялгаатай учраас алийг нь ч хэрэглэсэн болно. Гар дээрх товчлууруудын голын эгнээг Дворак дээр гэр эгнээ гэж нэрлэдэг. Энэ мөрөнд өнөөх алдартай далан хувийн товчнууд оршиж байдаг байна. Зүүн гар талд эгшиг, баруун гар талд гийгүүлэгчид. Онцгой тэмдэгтүүд хоёр гарын дээд болон доод захад байрлана. Хамгийн их ордог эгшиг болон гийгүүлэгчид нь гэр эгнээний голд, хоёр дахь их давтамжтай гийгүүлэгчид нь баруун талын дээд гол хэсэгт байрладаг. Үг болгонд эгшиг ордог учраас бичих үед хоёр гар заавал оролцдог нь маш сайны шинж. Гэтэл Квэрти дээр гэр эгнээнд нь ердөө ганцхан эгшиг бий гээд боддоо (их ухаалаг шийдсэн байгаа биз?). Дворак дээр үнэхээр бичих текстийн дал орчим хувийг гэр эгнээнээс цохидог. Хуруунууд бараг ийш тийш сарвалзахгүйгээр нэг эгнээнээс л пижигнүүлээд байна гэсэн үг шүү дээ. Гар луугаа харж цохидог хүн байвал энэ хуудсыг хэвлэж аваад хайчлаад нааж бас хичээллэж ч болно.

Квэрти болон Дворак цохилт яаж үүсээд хэрхэн тархсан тухай зургаар илэрхийлсэн энэ цомгийг сөхөөд заавал нэг үзээрэй. Шинэ гарч ирсэн ерөнхийлөгч Обамад хүртэл улс даяар дворак хэрэглүүлэх санал тавих талаар өгүүлсэн энэ нийтлэлийг уншаад үзэхэд бас сонирхолтой. Дворак ертөнцөд энэ хүний нөлөө их.

Юникс ертөнц дээр амьдардаг хүмүүс гарыг солихдоо X сервер ажиллаж байгаа бол:

setxkbmap dvorak

X сервергүй тэрминал дээр бол:

loadkeys dvorak

буцаахаар бол:

setxkbmap us
loadkeys us

Хэрэв зөвхөн эмаксийн нэг буфер дээр хичээллэмээр байгаа бол:

Ctrl-\ english-dvorak

гээд энтер дарахад зөвхөн уг буфер дээр гарын байрлал дворак болох болно.

Ингээд цохиод байж дээ!

Нууц л бол нууц

2010-06-14T19:29:00.008+08:00

Самуурахаар олон мэдээлэл дунд санаж байх зориулалтаар howto-XXX гэсэн баахан файлыг энд байрлуулж байсан тухай өмнө нь энд үнсэх тэрлэл дээр сараачиж байсан даа. Тэнд нууцлалтай холбоотой хоёр төрлийн заавар хадгалагдсан байгаа юм. Нэг нь openssl, нөгөөх нь gpg ашиглах тухай. Гэлээ ч, үнэхээр чухал бичиг баримтаа нууцлах үед энэ хоёр заавраа өмнөө дэлгэж байгаад аль нэгийг нь сонгодог байв. Нууцалчихаад нууцлаагүй хувилбараа бас устгана. Устгахгүй мартаад орхичихвол урвагч болоод явчихна даа. За ямар ч байсан нэг шувуу нэг сүвлэдэг төмөр олоод далд оруулах газраа олж ядна гэсэн утга бүхий ардын үг байдаг даа, тэрүүн шиг нэг хүн муулж бичсэн файлаа далд нууцлах гэж жижигхэн төвөг болдог байв.

Гэхдээ бас нэг арга бий ажээ. Тэр нь gpg ашигласан эмаксийн нэг горим. Нэр нь EasyPG. Хувилбар 23 аас эхлээд өөрт нь агуулагдсан байдаг юм байна. Хамгийн сайхан нь нууцлах файлынхаа толгойд ганцхан мөр оруулаад л болох нь тэр:

-*- epa-file-encrypt-to: ("my_key_email@foo.org") -*-

"my_key_email@foo.org" ийн оронд өөрийнхөө gpg дээр үүсгэсэн түлхүүрийнхээ нэрийг өгөөд л болно.

Ингээд та файлаа бичиж дуусаад хадгалаад (*.gpg өргөтгөлтэй) хаах юм бол уг файл тань gpg дээрх таны түлхүүрээр нууцлалын хувиргалт хийгээд дискэн дээр хадгалагдчихна. Эмаксаар буцаагаад нээхээр танаас буцааж хөрвүүлэх түлхүүрийн тань нууц үгийг асуугаад энгийн файл шиг өмнө тань дэлгэж харуулах бөгөөд энэ нь тухайн үедээ санах ойд л задаргаатай байх юм. Хм,, тэгэхээр буузанд байгаа нууц мөнгийг ууцанд байгаа нууц цүүгээр олох нь дээ.. Мөн шавж өгвөө :)

Сериал портоор файл солилцох

2010-06-10T18:58:00.008+08:00

Crosspost: http://embeddedsystem-mn.blogspot.com/2010/06/blog-post.html

Сүүлийн хэдэн хоног хамаг цагаа оцон шувуу үйлдлийн системтэй Artila PAC-5010 хэмээх ARM9 эмбэддэд хавтантай ноцолдож өнгөрөөв. Сэриал портоор (монголчууд COM порт гэж яриад заншсан болохоос биш жинхэнэ нэр нь UART/RS232 юм) холбогдоод шууд бүрхүүл рүү нь хандаж болдог аж. Ингэж холбогдон хавтангаа тохируулах явцад өөрийн төмрөөс хэдэн ширхэг файл хавтан уруугаа хуулах хэрэгтэй болов. Энэ тохиолдолд хамгийн амархан арга нь хавтангаа сүлжээнд холбоод FTP/SSH ашиглан хуулах юм. Харамсалтай нь ойр хавьд илүү switch байгаагүй тул сэриал портоор файлаа зөөхөөс өөр аргагүйд хүрэв. Ингээд Гүүгл ахаас асуугаад kermit гэж програм байдгийг мэдэж авлаа. Энэ програмыг 80 аад оны дундуур хоорондоо хол орших төмрүүдийг утасны сүлжээ ашиглан модемоор холбож хоорондоо файл солилцоход ашигладаг байжээ. Одоо бол эмбэддэд систэм уруу сэриал портоор файл солилцоход л ашигладаг юм байна. За ингээд kermit ашиглан хэрхэн файл хуулах талаар бичье: Эхлээд хэрэглэгчийн үндсэн хавтас дотор (эмбэддэд хавтан болон өөрийн төмөр дээр тус тус) .kermrc файл үүсгээд доорх текстийг хуулаад хадгалаарай.


set line /dev/ttyS0
set speed 115200
set carrier-watch off
set handshake none
set flow-control none
robust
set file type bin
set file name lit
set rec pack 1000
set send pack 1000
set window 5

Эхний мөр нь ямар сэриал порт ашиглан холбогдох вэ гэдгийг заана. Би эмбэддэд хавтан дээрээ /dev/ttyS0 ыг харин төмөр дээрээ USB2Serial хувиргагч ашигласан тул /dev/ttyUSB0 гэж тус тус бичсэн. Бусад мөрүүдийг өөрчлөх хэрэггүй. Эмбэддэд хавтангийн бүрхүүл дээр kermit -r гэж бичсэний дараа KERMIT READY TO RECEIVE... гэж гарч ирэнгүүт тэрминал программаа хаагаарай (тэрминал программаа хаахгүй бол сэриал порт чинь чөлөөлөгдөхгүй). Одоо төмөр дээрээ kermit -s filename гэж бичвэл файл тань хавтан руу хуулагдаж эхэлнэ.

Чөтгөрийн зүрхэнд хүрэх замд ...

2010-06-10T09:57:00.008+08:00

За надад бол мэргэн цоохор, бусдад бол эрээн цоохор байж болох нэг юм энд сараачаад орхие.

FreeBSD үйлдлийн системийг үүнээс хойш чөтгөр гэж нэрлэе.

За тэгэхээр чөтгөрийн цөмийн эх код нь /usr/src/sys санд байдаг. Цөмийн эх кодоос хайлт хийхдээ хэд хэдэн аргаар хайж болно. Жишээ нь:

find /usr/src/sys -name "*.c"|xargs grep -i 'sockbuf_waste_factor'
grep -R 'sockbuf_waste_factor' /usr/src/sys/* гэх мэт.

Програм бичихэд цөмийн талбар эсвэл хэрэглэгчийн талбар гэсэн үндсэн ойлголтыг санаж үзэх хэрэгтэй. Хэрэглэгчийн талбарын програмуудын ихэнх нь олон урсгалт биш боловч цөмийн код нь асар төвөгтэй олон урсгалт програм бөгөөд ихэнх хэцүү асуудлууд нь урсгалын загваржилт болон цөмийг илүү параллел болгоход чиглэсэн байдаг.

Хэрэглэгчийн талбарын програм цөмийн хамгаалагдсан эсвэл хамгаалагдаагүй хэсгээс хувьсагч эсвэл утга шууд авах бол sysctl(3) эсвэл kvm(3) интерфэйс ашиглана. Өөрөөр хэлбэл цөмийн хамгаалагдсан өгөгдлийн бүтцийн хувьсагч руу шууд хандаж утга авч болохгүй гэсэн үг юм. Цөм нь хэрэглэгчийн талбараас авч болох утгыг SYSCTL макронууд ашиглан хэрэглэгчийн талбараас авч болохоор гаргаж болно. Мөн цөмийн талбарт програм бичих эсвэл өөрчлөлт хийх, жишээ нь тогтмолууд нэмэх зэрэг зүйлс хийх бол ABI буюу application binary interface болон зохих дүрэм журмыг харгалзан үзэх ёстой.

Цөмийн өгөгдлийн бүтцийг шууд тэр чигээр нь хэрэглэгчийн талбар руу авч болохоор хийж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл тийм өгөгдлийн бүтцэд заагч эсвэл тогтмол массив зэргийг зарлаж болохгүй юм. Нэг шалтгаан нь заагч нь 64 бит болон 32 битийн систем дээр хэмжээ нь өөр байдаг явдал юм. Мөн ингэж зарласан тохиолдолд цөмийн хувьсагч руу хэрэглэгчийн програм шууд хандаж цөмийг сүйрүүлэх боломжтой болох юм. Цөмийн заагч болон өгөгдлийн бүтцийг хэрэглэгчийн талбарт шууд авах боломжтойгоор хийх нь ABI-г зөрчиж байгаа явдал юм.

Мөн хэрэглэгчийн санах ойгоос өгөгдлийн бүтэц авах эсвэл хэрэглэгчийн санах ой руу өгөгдлийн бүтэц хуулах бол тийм өгөгдлийн бүтэц дотор аль болох заагч хэрэглэхгүй байх хэрэгтэй. Учир нь цөмийн талбарын заагчийн хэмжээ хэрэглэгчийн талбарын заагчийн хэмжээнээс өөр байх боломжтой. Ингэж өөр байх тохиолдолд 32-бит/64-битийн compat shim-үүд буюу таарамжтай нийцтэй байлгах тохиргоонууд хэрэгтэй болно.

Цөмийн талбарын програмд хувьсагч зарлахдаа санах ойд аль болох бага зай эзлэхээр зарлаж өгөх хэрэгтэй. Жишээ нь:

struct ipfw_port_table_entry {
       u_int16_t       port;
       u_int16_t       port1;  
       u_int32_t       value;
       u_int16_t       tbl;
};

гэсэн өгөгдлийн бүтэц байя гэж бодоё. Энэ бүтцийг ашиглах үндсэн програмд struct ipfw_port_table_entry *ent гэж зарлан санах ойн талбарт зай гарган өгвөл энэ хувьсагч нь 64 битийн систем дээрх заагчийн хэмжээтэй адил санах ойн хэмжээ эзлэх болно.

64 бит архитектурын гол дутагдал нь 32 битийн архитектуртай харьцуулбал өгөгдөл нь санах ойд 32 битийнхээс илүү хэмжээний зай эзэлдэг (заагчийн хэмжээ, бусад төрлүүд болон тэдгээрийг зэрэгцүүлж адил болгох гэснээс болоод). Ингэснээр өгөгдсөн процессийн санах ойн шаардлагыг ихэсгэж процессорын кэшийн хэрэглээг үр ашигтай ашиглахад сөрөг нөлөө үзүүлж болзошгүй юм.

Цөмийн өгөгдлийн бүтцийг (жишээ нь struct дотор struct байхад тус тусад нь санах ойн талбар зааж өгөхөд санах ойн зайны хувьд үр ашиггүй ашиглагдахаас гадна заагчтай ажиллахад төвөгтэй болно) аль болох цугт нь бүтнээр нь allocate хийх буюу санах ойн талбар зааж өгөх хэрэгтэй. Цугт нь санах ойн талбар хуваарилан зааж өгвөл санах ойн кэшийг үр дүнтэй ашиглахаас гадна өгөгдлийн бүтцийг унших үеийн эзлэх зайг багасгана.

Мөн өгөгдлийн бүтцүүдийг тодорхойлох бэлэн аргууд байдаг, бүх төрлийн list-үүд, queue, hash зэрэг өгөгдлийн бүтцүүдтэй ажиллах макронууд sys/queue.h толгой файлд заагдсан байдаг бөгөөд queue(3) гарын авлагаас уншиж болно.

Бичсэн кодоо style(9)-д дурдсан загварын дагуу хэлбэржүүлэх ёстойг бас мартаж болохгүй юм.

Чанга бодох

2010-06-07T17:14:00.010+08:00

Урьд нь би анх програм бичих дадлагаар нэг байгууллага дээр жил гаран ажиллахдаа нэгэн үзээгүй үзэгдэлтэйгээ учирсан юм. Тэр нь чангаар бодох. Намайг хийх юмаа чадахгүй байгааг минь дааж авсан хүн маань анзаараад нэг өдөр намайг хажуудаа суулгаж байгаад хэрхэн програмчлахыг харуулсан юм. Тэгэхдээ бүх юмыг эхнээс нь эхлээд бичиж эхэлсэн бөгөөд надад тайлбарлаж ярилгүй зөвхөн өөрөө өөртэйгөө ярьж байгаа юм шиг бодлоо чангаар ярьж бичиж үзүүлэв. Нүдний минь өмнө босоод ирж байгаа тэр програм, нөхрийн бодож байгаа бодол хоёр намайг зүгээр л хүлчихсэн мэт хөдөлгөөнгүй хөшиж билээ.

Гэхдээ би энд өөрийгөө хэрхэн програмчилж сурсанаа тоочих гэсэн юм биш ээ. Сурсан ч гэж бас хэлж чадахгүй дээрээ байгаа амьтан. Өмнөх нийтлэлийг тэрлэсний дараа андуудын нэмэрлэсэн үг болон нөхөрсөг мөртлөө ноцтой дарж авсан ам асуулт зэргээс хүч авсаар анхны туршилтын үр дүн тэгээд цаашлах сурах алхмуудын дараа тойрохгүй байх арга үгүй бас нэг алхамтай тулгарсныг чангаар бодохыг зорилоо.

За ямар ч байсан энэ чигээрээ мацаад байвал нохойн дуу ойртож л байна. Бичиж эхлэнэ шүү дээ. Гарын байрлал юу ч гэсэн эмакс дээр бэлдэж авна. Энүүн дээрх сэтгэгдлийн талбай дээр хүүтэй мэтгэлцэж байхдаа түрэгүүдийн бэлдэж авсан гарын байрлал нь дэлхийн хурдан бичлэгийн уралдаанд 14 удаагийн дээд амжилт эвдсэн гэдгийг уншсанаар миний dvorak гарын байрлал уруу орох зам минь эхэлсэн бил ээ. Түрэгүүдийн гарын байрлал нь дворак байрлал дээр үндэслэсэн гэсэн магадлалтай бөгөөд түрэг хэлний шинж чанарыг судлан мөн гарын хурууны үе мөч, шөрмөсний таталцлыг судалсны үр дүнд бүтээсэн гарын байрлал юм. Жинхэнэ улс гэгч нь эх орныхоо хүүхдүүдэд харийн тоглоомоор тоглуулахдаа эх хэл, соёлоо харгалзан үзэж судалж байж тоглуулдагийн сонгодог жишээ энэ бус уу? Үсэгнүүдээ 49 болон 51 хувийн ачааллаар зүүн болон баруун гарт оноож өгсөн нь дворак гарын байрлал бүтээх таван дүрэмнээс зарчмын хувьд нэг их зөрөөгүй мэт. Хүүтэй маргалдаж байхдаа нэг зүйлийг би ухаарсан. Одоо байгаа байрлалууд монгол хүнд зориулсан гарын хуваарилалт биш. Бид зөвхөн том нөлөөтэй улсын л шахсан хоолыг идэж байна. Гарч байгаа ялгадас нь одоогийн улсын минь энэ байдал. Уншигч авхай миний үгнээс улс төрийн бухимдлын үгс холилдож байгаад дургүйцэж магадгүй. Гэхдээ үр хүүхдийнхээ ирээдүй гэж улсаа харахаар ийм байдалд орохоос өөр арга үгүй болдог юм байна. За жолоог зөв зам уруугаа залъя. Бид ямар ч байсан өөрсдийн хэлээ сайн судалж байж товчлуурын хуваарилалт бүтээх ёстой.

Хэл шинжлэлийн зэвсгүүд ашиглаж байгаад хэлэнд их давтагдсан хоёрлосон болон гуравласан эгшиг, үе, гийгүүлэгч, үг гэх мэтийн судалгааг харгалзан үзэж гарын хуваарилалт бүтээж болно. Ингэхийн тулд корпора буюу судлагдах их хэмжээний текст материал бэлдсэн байх шаардлага гардаг. Би энэ тэрлэлийг монгол бичгээрээ бичдэг болтлоо кирил үсэг хэрэглэх бөгөөд удахгүй солигдохын хооронд кирил бичигт тийм судалгаа хийж цаг заваа үрмээргүй байна. Одоогийн дворак байрлалыг латин үсгэнд хэрэглэж, эх монгол бичигтээ цоо шинэ дворак байрлал бүтээхийг хүснэм. Социйн үеийн бичээчдийн гарын хуваарилалт дээр дадлагажиж кирилээр бичиж сурсан ч юмыг гээх амархан шүү дээ!

Монгол сэхээтнүүд энэ асуудал дээр "муу" монгол зангаар залхуурч бүү хаяасай гэж бас бодогдож байх юм. Энэ сэхээтэн гэдгээрээ ирээдүйн монголыг залгамжлах хүмүүсийг хэлсэн болохоос одоогийн дээр гарсан сэхүүн соёлгүйчүүлийг хэлээгүй! Тэдний нүдэнд цэвэр соёлт нарлаг улаанбаатарын гудамж биш харин мөнгө, жийп, архи хүүхэн гэсэн юмс л орой дээр нь ороож байгаа биз.

За тэгээд бэлэн текст одоогоор бидэнд бий бил үү? Байгаа бол тэр нь юникод стандартад заасан тэмдэгтийг ашигласан уу? гэсэн асуултууд хөвөрсөөр. Сүүл орхиц болон нэр үгэнд залгагдах дагаваруудын дунд нь заагладаг тэмдэгтүүд хуруунд илүү ойр байх ёстой ч юм шиг.

Одоогоор байгаагаас гурван гарын байрлалыг би оллоо. Надад гурвуулаа санаанд минь хүрсэнгүй. Эхнийх нь өвөр монголд хэрэглэгдэж байгаа гарын байрлал:

Энэ байрлал нь бараг л латин хуваарилалтыг шууд ашигласан байгаа юм. Тийм болохоор миний хүссэн гарын хуваарилалт биш. Удаах нь Бадрал нөхрийн опенофисд хэрэглэгдэх гарын байрлал:

Бас л өвөр монгол байрлалтай ойролцоо. Нөгөө миний дурдаад байсан онцгой тэмдгүүд харин өөр өөр газар зоогдсон байгааг хоёр гарын байрлалаас ялгаж харж байгаа биз дээ. Ингээд би энэ байрлалыг бас л сонгохыг хүссэнгүй. Адаг сүүлд нь VirtualNodepad хэмээх бүндөүс дээр монгол бичгээр бичиж болдог програмын гарын хуваарилалт:

Энэ хуваарилалтанд нэг содон ялгаа бий. Латин хуваарилалтыг биш харин кирил монгол хуваарилалтыг ашигласан байгаа юм. Энүүн дээр би илүү хурдан бичих магадлалтай боловч энэ хуваарилалтыг хэрэглэхгүй болох шалтгааныг минь та дээд хэсэгт уншсан даа.

Бас нэг сонирхолтой анзаарагдсан зүйл гэвэл энэ гурван зургийн файлуудыг нэрлэсэн нэрүүд юм. uighur.jpg, Key_MonScr1.png, hudammon.jpg. Өвөр монголын гарын хуваарилалтыг герман нөхрийн вэбээс олсон санагдаж байна, тийм болохоор uighur гэж нэрлэсэнг тэгсгээд өнгөрөөчихөе. Бадрал нөхөр Монгол Скрипт нэрийг сонгож. Бүндөүс нөхдүүд худам монгол нэрийг сонгосон байх юм. Гэтэл би гэж бас нэг юм зохиоё гээд галзуураад байдаг. Бадрал нөхрийн нэр сонголт илүү оносон гэж би бодож байна. За тэгж байгаад нэр ороод ирэх байх аа. Файлын л нэр шүү дээ ямар сүртэй юм гэж та бодож байна уу? Харин тийм ээ, би ч гэсэн бас тэгж бодож байна :)

Хоол болтол шийр зугаа, хувьсгал болтол үг зугаа

2010-05-31T21:29:00.007+08:00

Уншигч авхай та гарчиг дээрх "хувьсгал болтол үг зугаа" гэж сонссон бил үү гэж эргэлзэж байгаа биз? :) Байхгүй л дээ, зохиочихсон юм. Зохиохдоо би эх оронд минь болж байгаа муу муухайг арилгах хувьсгал удахгүй гарна гэж зөгнөж бичсэн юм. Амны билгээс ашдын билэг, ардын хүслээс алдарт хувьсгал гээд л…

Сүүлийн хэдэн хоногт эх хэлээрээ энэ төмөр дээр тэрлэдэг болох гэж сажилж байхдаа сайн галзуунуудын ачаар сав дүүрэн юм хурааж сууна. Ингэх зуурт эхний ээлжинд тулгардаг нэг асуулт тантай ч гэсэн талын таван толгой дээр тааралдаж болзошгүй болжээ. Тэр нь "Би энэ эх монгол бичгээ мэддэг бил үү?"

Бүүвэй гуай нэг ТВ дээрх ярилцлагандаа "Зургаахан цагийн дотор сурчихаж болох бичиг шүү дээ" гэж хэлж байна. Гайхамшигтай. Би зургаан цагт биш юмаа гэхэд жаран цагийг зарахад бэлэн байна (гуравхан хоног). Ингээд эх бичгээ "дахин" сурах аянд гарав аа би.

Энэ бүсгүйн энэ болон тэр хичээлээс эхлэхэд гэмгүй гэж бодож байна. Ахмадынхаа үгийг хичээнгүйлэн сонслоо. Үүнийг уншиж урам зоригоо сэргээв. Энэ сайхан дүрмийн номыг сонирхолтой энэ хаягнаас олж олзуурхлаа. Эрхэм хүндэт багшийг мэддэггүй хүн монголд байхгүй билээ. Багшийн сайхан номыг ачтай нэгэн аниа зааж өгч байна. Энэ эгчид уншиж, цээжилж, бичих сайхан зүйлс бас байдаг юм байна.

Энэ бүхний эцэст эх бичгээ хэрэглэх хүсэл улам их бадарсныг яана. Сайн ирээдүйгээ угтан сайхан бэлдмээр санагдаж байна. Дээрд заларсан бүдүүн дарга нар бүгдийг шийддэг юм чинь наадах чинь бүтэхгүй ээ гэж бодогдож магадгүй. Тэд нар удахгүй алга болчих юм шиг санагдаад байгаа юм. Тийм болохоор тэр талаар ерөөсөө санаа зовсонгүй. Тэр болтол эх хэлээ сурчихсан биччихсэн тэгээд дээрээс нь тэд нарын мэдэхгүй бичгээр харилцчихсан сууя л даа.

Сайн хүмүүсийн буянаар овоо хэдэн сурах бичгийн сурвалж хураагдсаныг энд нэгтгэж жагсаав. Зарим нь файл хуваалцдаг сервер дээр байрлаж байгаа болохоор ямар нэгэн шалтгаанаар хүрэлцэхгүй байх магадлалтайг анхаарна уу

Монгол бичгийн дэмжилт: Эхний Алхам

2010-05-26T20:22:00.012+08:00

Гацан нөхөртэй хамтран блогоо Монгол бичгээрээ давхар хөтөлдөг баатар болсон чинь Монгол бичгийг маань Майкрософт ахын Цонх л (Uniscribe энжайн) ганцаараа дэмждэг аж. Нөгөө магтан дуулаад байдаг нээлттэй эхийн Оцон Шувуу, хазсан алимны Ирвэс аль аль нь Монгол бичгийг дэмждэггүй юм байна. Уг нь Монгол үсэг маань Уникодод ерээд оны сүүлээр орсноос хойш арваад жил өнгөрч байгаа юм уу даа. Энэ хугацаанд Бадрал нөхрийн ОпенОффисд Монгол бичгийг дэмжүүлэх гэсэн оролдлогоос (ОпенОффис албан ёсоор Монгол бичгийг дэмжихгүй байгаа, зөвхөн Бадралын хөрвүүлсэн хувилбар л дэмжинэ) өөр дорвитой ажил хийгдээгүй бололтой. За тэгээд Монгол бичгээ бусад үйлдлийн системд хэрхэн дэмжүүлэх талаар хэдэн хоног судлаад Pango болон ICU гэж хоёр энжайн олов. Энэ хоёрт дэмжлэг оруулчихвал Гүүгл болон Хазсан алимны бүтээгдэхүүнүүд, GTK ашигласан программууд (Gnome, Галт үнэг, Тагтаа гэх мэт) болон ОпенОффис дээр Монгол бичгээр бичиж болох юм байна. Тиймээс эхний ээлжид Pango-г судалж Монгол бичгийг дэмжүүлж үзэв. http://www.babelstone.co.uk/Test/Mongolian.html дээр байгаа текст нэг иймэрхүү харагдаж байна: Энэ дэмжлэгээ албан ёсоор Pango-д оруулчихвал Gnome дээр удахгүй Монгол бичгээр бичиж болдог болно. Нэмэлт: Энэ эхний хувилбар тул зарим нэгэн тэмдэгтийг буруу дүрсэлж байгаа. Мөн тэр MVS-ыг (Mongolian Vowel Seperator) хоосон зайгаар зурж үзүүлэх хэрэгтэй.

"Фриц хайрцаг"-тай танилцсан минь

2010-05-26T16:29:00.011+08:00

Гэрт байсан утасгүй сүлжээ бүхий рүүтэрээ хүнд өгөх болсон тул шинийг авах шаардлага гарлаа. Нэгэнт авч байгаагийнх арай сүүлийн үеийн дөнгүүр юм авах санаатай eBay-с хайж байтал хэвлэгч болон диск залгаж болдог ASUS-ийн боломжийн юм гарч ирэв. Захиалах гээд үзтэл хүргэлтийн зардалтайгаа нийлээд овоо хэдэн ногоон болж байна.

Ингээд хүн үнэтэй юм авахынхаа өмнө хэсэг тээнэгэлздэг шиг жаахан суув. Юмыг яаж мэдэхэв гээд юм асуух бүрд мэдэж байдаг, надаас илүү олон оймс элээсэн "нөгөө" хүнээсээ асуутал бас л мэдэж байх юм. Нөгөө хүн миний авах гээд байгаа рүүтэрт:
- NAS руу зөвхөн FTP ашиглаж ханддаг
- openwrt дэмждэггүй юм байна
гэсэн 2 сул тал байгааг хэлээд програмч хүний гарын доор байхаар нэг рүүтэр санал болгосон нь Фриц хайрцаг байсан юм.

Дэлхийн дайны үед герман цэргүүдийг оросууд "фрийцүүд" гэдэг байсныг бодоход ямар ч байсан германы эд бололтой. За тэгээд боломжуудыг нь үзээд ам ангайн шууд л захиалчихлаа. Хамаатны ах германаас ирэх гэж байсан болохоор хүргэлтийн зардал ч хэмнэгдэв.

Боломжуудаас дурдвал:
- Өөртөө ADSL модемтой
- 4 LAN, WLAN
- DECT салгуу утастай хоршуулан хэрэглэх боломжтой
- Суурин утасны шугамаа залгаад автомат хариулагч, факсын машин болгон ашигладаг
- DECT утсаа VoIP болон суурин утасны аль алинд нь ашиглах боломжтой
- Нэг USB залгуурт нь салаалагч залгаад 9 хүртэлх тооны хэвлэгч, татагч (scanner), диск залгадаг
- Bittorrent програм суулгаад тасралтгүйгээр юм татдаг
- Хамгийн гол нь линүкс үйлдлийн системтэй байлаа.

Ирсэн даруйд нь задлаад залгатал хамгийн эхний асуудалтайгаа тулгарав. Ам ангайж байхдаа герман болон олон улсын гэсэн ялгаатай 2 хувилбар байсныг нь огт анзааралгүй герман хувилбарыг нь авчихаж. Аз дутахад одоогоор англи хэл рүү шилжүүлэх боломжгүй аж. За энэ ч яахав, Гүүгл ах асуудлыг шийдээд өгнө биз.

Ингээд SkyCC DSL тохиргоогоо хийн холбогдох гэтэл хариу алга. Залгуурынх нь ч учрыг олж чаддаггүй. Нөгөө хүнээ зовоон шалгаатал шаардлагатай мэдээллүүдийг эндээс олж өгөв. Тэгээд баахан ухаж ухаж Германд ADSL -ийн Annex B хувилбарыг ашигладаг, бусад улсад Annex A -г ашигладаг гэж мэдэв. Нөхдүүд фриц хайрцагны Annex B -тэй DSL програмыг нь Annex A болгож өөрчлөөд ашигладаг аж. Би ч бас Annex A руу шилжүүллээ. Бас л байдаггүй. Энд тэндээс юм үзэж байхдаа Freetz -г олж мэдээд рүүтэрийнхээ програмуудыг өөрчилж эхэллээ. Интернэтэд бас л холбогдож чаддаггүй. Ингэсээр нөгөө хүний зөвлөснөөр SkyCC DSL модемоо үзтэл ADSL биш SDSL байх нь тэр. Ингээд өөрийн SDSL модемоо рүүтэр рүүгээ давхар залгахаас өөр аргагүй болов.

Хэвлэгч болон дискээ залгаад шалгатал болж байна. Bittorrent -р баахан кино, тоглоом татав. Тэгээд бас яаж зүгээр байхав гээд факс, автомат хариулагч тохируулах гэж оролдлоо. Рүүтэр рүүгээ суурин утасны шугамаа бас суурин утасны аппаратаа холбоод гадагш дуудлага хийтэл болоод харин гаднаас дуудлага хийхээр авагдаад л тасраад байх юм. Фриц хайрцаг маань дугаар илгээхгүй дуудлагатай харьцахгүй гэж байгаа юм уу гэж бодоод суурин утсандаа дугаар илрүүлэх үйлчилгээ хийлгэв. Бас л байдаггүй. Ингээд эцсийн бүлэгт суурин утасны шугаманд бурууг өгөхөөс өөр аргагүй болов. Учир нь фриц хайрцаггүйгээр манай утасны дугаар илрүүлэгч 30 орчим дуудлаганд 1 удаа л ажиллах юм. Ажиллахгүй ч биш, ажиллах ч биш ёстой 2-ын хооронд. Гайхаад асуутал Цахилгаан холбоо ХХК-ий лавлах нь манай утасны аппаратанд бурууг өгөөд утсаа шидчихлээ. Ингээд мухардаж факс, автомат хариулагч шонгийн мод болов.

Хэсэг хугацааны дараа доторх ADSL модемыг нь шалгаж үзэхээр Micom DSL -тэй газар иртэл ажиллахаар барахгүй факс, автомат хариулагч нь ч болж байна. Micom ADSL2+ Annex M -ийг ашигладаг юм байна.

Ингээд фриц хайрцагтай хэрхэн бүтэлгүй бүтэлтэй танилцсан түүхээ өндөрлөе.

Ойрын ирээдүйд энэ хайрцгийг ашиглан гэрийнхээ цахилгаан хэрэгслүүдийг удирддаг юм хийнээ. Түлхүүрээ мартчихвал гэр рүүгээ утасдаад DTMF код илгээхэд хаалга онгойх жишээтэй. Эсвэл галын дохиолол идэвхижвэл фриц хайрцаг маань над руу утасдаад "гал" гэж хэлдэг байхаар ч юм уу.

Мартаж болшгүй соёл

2010-05-20T07:52:00.008+08:00

Сүүлийн хэдэн өдрүүдэд энэ бас энэ, тэгээд үүнийг дараа нь түүнийг гэх мэтчилэн нийтлэлүүдийг унших бүр багадаа "чаддаг" байсан монгол бичгээ балбадаг төмөр дээрээ хэрэглэх хүсэл зориг удаан дарсан шампанскийг уулын уруу өнхрүүлж байгаад задалсан мэт зад татан төрөв. Унтан ухантан умартаж байх хооронд минь улс түмэн юу амжуулж байдгийг хайж хэсэг суув, бас харж хэсэг бахдав. Сайн өвөг дээдсээс саяхан хүртэл уламжлагдан ирсэн соёлт ганган босоо бичигтээ санаа сэтгэлээ болон сачийгаа сунаж тасартал зориулахаар шийдлээ.

Ингэж хөөрч догдолсон би бээр нэрээ бичиж нийтэд зарлахаар шийдээд "алив аваад ир, аянга буулгаж буй мэт алдарт бичгээрээ зулайнаас эхлээд өлмий хүртлээ алдаа муруйгүй алдлаад өгье" гэж ирээд л бичих мөчид хүрлээ. Юникод гэгч ертөнц дээрх буянтны ачаар юунд ч торолгүй монгол бичгийнхээ үсэг бүрийн цахим дугаартай дурайсан жагсаалт оллоо. Галт үнэг дээр үсэг нь харуулагдсангүй. Гүйж хайж байгаад CODE2000.TTF үсгийн маяг суулгаж аваад харж хэсэг суув. Мэдээж галт үнэг дээр Контрол товч дарж байгаад хулганы дамраар үсгийн хэмжээг томруулж харж болдог ч латин үсэгнүүд нь хамт томроод хамарнаас минь том болчихдог юм байна. Нэмэлт багана байгаад тэр дотор нь уг үсгийг зураг болгож харуулбал үсгийн маяг суулгаагүй хүнд ч гэсэн үзэгдчихмээр амар юм даа гэсэн бодол ажил дээр юм бодож байгаа хүний дүр үзүүлэн унтаж байх зуур сэрүүн зүүдэнд минь сэв гээд ороод ирлээ. Ингээд нуухаа арилгаад уг хүснэгтийг зургаар харуулсан баганатай болгож хийе гэж бодлоо. Ингэхийн тулд үсэг бүрээр нь зураг үүсгэнэ, багана нэмж тэнд нь зургаа оруулаад вэб болгож экпортлоно гэж бодоход амар ч яаж хийх вэ гэхээр янз бүрийн л арга толгойд орж ирэх байх. Зарим нь жижигхэн бүрхүүлийн програм бичнэ, зарим нь арван найз уруугаа утастаад арван таваар нь хувааж аваад гараараа хувиргаж бичээд буцааж нийлүүлэх ( энэ миний толгойд орж ирсэн анхны бодол ), эсвэл эклипс гэгч дээр жаава мастерууд энд тэндгүй балбаад бэлэн болгочихож ч бас чадах байх. Гэвч эмакс гэгч засварлагч дээр энэ зэргийн юмыг хурууны үзүүрээр хийж болдгийг мэддэггүй нэгэнд нь таниулж, мэддэг нэгэнд нь шоологдохоор гээд хийх алхамаа дүрс бичлэг болгон нэг, хоёр мөн гурав таслан бэлтгэж тавив.

Зорилго бол тодорхой: Эндээс хүснэгтийг нь хуулж аваад, нэмэлт багана үүсгээд, тэнд нь зураг үүсгэж холбож оруулаад, буцаагаад вэб болгож экспортлох. Хийх алхам бүрээ todo гэсэн буферт жагсааж байгаад, гүйцэтгэсэн алхамаа тус бүрд нь чагталж байгааг минь анзаарна биз ээ. Гурав таслах хоёр шалтгаан байлаа. Нэгдүгээр андын зөвлөснөөр зуун мегагаас дээш дүрс бичлэг бүү үйлд, хоёрдугаарт гарын макрогоор бүрхүүлийн тушаал дуудсан бол урт файлд удаан үйлчилж харагдах бөгөөд энэ нь дүрс бичлэгт гацсан юм шиг гөлийж харагдах нь тоогүй санагдсан тул эхний хэдэн мөрөнд ажиллуулж харуулаад дүрс бичлэгээ зогсоон гүйцээж хийчихээд цааш нь үргэлжлүүлж хийв.

Хэрэглэсэн зэвсэг гэвээс: convert гэж imageMagick-н нэг бүрэлдэхүүн тушаал, эмакс болон түүний org горим.

Хэтийн төлөв: Монгол бичгээрээ тэрлэдэг болтлоо тийчлэнэ.

Мартаж болшгүй соёл!

Аз олз биз?

2010-05-14T02:49:00.004+08:00

Энэ өдөр ёстой азтай өдөр байлаа. Учир нь би их том олзтой байв. Яагаад гэвэл олон жил хайж байсан зүйлээ оллоо. Тээр жилийн намар юм даг, тэнэж яваад нэгэн цэцэрлэгийн танилцуулах самбарт хүүхдэд хориглох долоон зүйл гэдгээс эдүгээ миний бөндгөрт "өнгөнд бүү гялбуул, амттанд буу умбуул, улай бүү үзүүл" гэсэн гурван мөр нь л үлдсэн байв. Ингээд энэ өдөр гэнэт тэр долоон мөрийг гүйцээх хүсэл төрөөд шарсан махыг анддаггүй шар зурхайч гүүгл гэгчээс асуув. Гурвууланг нь бичээд хайсан чинь гүүгл гуай нүдээ жартайлгаж байгаа хэлж байна "Хүү минь арай их юм нэхээд байгаа юм биш үү?" гэж. Тэгэхээр нь ганцхан "Өнгөнд бүү гялбуул" гээд ахиад нэг асуув. Гүүгл гуай нэг л сэжигтэй харж байснаа "За хүү минь, миний уншсан ерэн есөн номон дотроос хавтасгүй ганц дотор л наад мөр чинь олдлоо" гэв. Ингээд олдсон тэр ганц хуудсыг нээгээд харсан чинь ёстой буруу зөвгүй бичсэн текстэн дотор уг мөр маань байж байх нь тэр. Гэвч долуулаа биш дөрөв нь байж байлаа. Тэгээд цааш нь уг хуудсыг жаахан гүйлгэж харлаа. Үг үсэг нь гээгдэж юмуу эсвэл өөр үсгээр орлуулагдсан, бүр сонин хачин тэмдэг орлуулагдсан гэх мэт шинж чанараар нь харж байгаад сонингоос үсэг таньдаг програмаар татаж авсан болох нь мэдэгдлээ. Энэ нь "Нийслэлийн сонин бичиг" хэмээх сонины мянга есөн зуун ерэн оны долоон сарын хорин дөрвөнд гарсан дугаарын "Хүмүүжүүлэх арга барилаас" гэсэн нийтлэл байв. Сонингийн хуудаснаас шууд татсан болохоор баганы текст энд тэндгүй тарж солигдсон, тасарч салсан байхаас гадна олон үгийг буруу таньж, бас буруу орлуулсан байв. Би хэсэг өөрөө тайлж уншиж байснаа сонирхол төрж эмакс уруугаа оруулж байгаад цэгцэлж эхлэв. Хоёр цаг орчим оролдсоны эцэст дараах бичлэгийг бэлэн болголоо. Чадлынхаа хэрээр утга найруулгыг нь зөв сэргээх гэж оролдсон бөгөөд утга найруулгын алдаа байх аваас, эсвэл уг нийтлэлийг уншиж байсан хүн байгаад алдаа эндэгдэл олсон бол засаж өгнө байх гэж найдаж байна. Энэ нийтлэлийг уншиж байхдаа цаг хугацаагаар ухран аялаж байгаа мэт сайхан сэтгэгдэл төрснийг нуух юун. Ялангуяа миний сонсож байгаагүй ардын зүйр үгс аманд бурам мэт орж байсныг бас ярих юун. Ингээд азаар олдсон олзоо хуваая.

Нийслэлийн сонин бичиг 1990-07-24 №5796

Хүмүүжүүлэх арга барилаас

Одоо манай улсын нийт хүн амын 44 хувийг 16 хүртэлх насны хүүхэд багачууд эзэлж байгаа бөгөөд эднээс алслагдсан хот айлын хүүхдийг оролцуулалгүйгээр яслид хамрагдах хүүхдийн 90 шахам хувь, цэцэрлэгт хамрагдах хүүхдийн 70 гаруй хувь нь гэр орондоо өсч бойжиж байна.

Манай 18—45 насны эмэгтэйчүүдийи 6 хүн тутмын 1 нь хамрагдсан хүн ам зүйн судалгаанаас үзэхэд тэдний 20-иод хувь нь 18—19 насандаа хүүхэд төрүүлсэн байна. Энэ нь харьцангуй эрт төрөлт бөгөөд манай улсын гэр бүлийн тулах багана болсон эцэг эхчүүд залуужиж байгаагийн тодорхой баримт юм. Энэ бүхэн хүүхдийг гэр бүлд өсгөн хүмүүжүүлэх шинжлэх ухааны үндэстэй арга зүйг боловсруулах, залуу эцэг эхчүүдэд сурган хүмүүжүүлэх ухааны анхны мэдэгдэхүүн эзэмшүүлэх бүх нийтийн сургалт явуулах зайлшгүй шаардлагатайг харуулж байна.

Бүх нийтийн сургалтыг олон сарын турш үр хүүхдээ гэр орондоо сурган хүмүүжүүлж ирсэн ардынхаа баялаг өв сан, туршлагад тулгуурлаж, орчин үеийн сурган хүмүүжүүлэх сэтгэлзүй, социологийн шинжлэх ухааны арга, хүмүүжлийн бусад хүчин зүйлтэй нягт хослуулан явуулах нь зүйтэй юм. Тэгвэл бид энэ удаа "гэрийн сургуулийн" хүмүүжлийн уламжлал буюу ардын сурган хүмүүжүүлэх зүйн дэвшилт зарим өв сангаас товч тайлбарлан танилцуулъя. Энэ уламжлал ардын аман зохиол, сургаал билгийн сан хөмрөгт хадгалагдан үлджээ.

Гэр бүл болох үүрэг хариуцлагыг юу гэж үздэг байв?

Монголын ард түмэн эртнээс нааш гэр бүл болох явдлыг "төрдөө өрх, түмэндээ үр нэмэх" хүндтэй үйл хэрэг гэж бэлгэшээн дээдэлж, найр хурим хийдэг нь ард олонд ёс төртэй тунхаглан зарлаж буй хэрэг юм. Тэгээд ч айл өрхийг улсын үндэс гэж үзээд "улсаа хөгжүүлье гэвэл өрх гэрээ өөд татаж, ҮР хүүхдээ хүмүүжүүл" гэж сургасаар ирсэн. Аав ээжийн асрамж халамжаас гарч, туурга тусгаарлан айл өрх додомдож үр хүүхэдтэй болоод "төрөх гэдэг төрийн хэрэг, төрхгүй гэдэг эрүүгийн хэрэг" гэж эцэг эхийн үүрэг хариуцлагыг төрийн хэмжээнд хүртэл өндөрт тавьж, ёс журамтай амьдрахыг сургадаг байна. Үүнийг сургаал билгийн зохиолд батлахдаа "үр хүүхдийг ачлан өсгөхийн учир хэмээвээс манай монгол үндэс юугаа бат бэхлэн хожим хожмын олон өдөр улс гэрээ мандуулахын сурвалж" гэж өгүүлсэн байдаг.

Хүүхдийг хүмүүжүүлэх үүрэг зорилгоо яаж ухамсарлаж байв?

Хүүхэд биологийн хувьд хүний удамшлын иж бүрэн шинж төлөвийг өвлөн төрдөг боловч хүн болох чанарыг өөрөө бие дааж хөгжүүлэх чадваргүй байдаг. Тиймээс тэр чадварыг хүүхдэд багаас нь гэр бүлийн дотор эцэг эхчүүд төлөвшүүлэх учиртайг ард түмэн "бие нь төрмөл, санаа нь таримал", "хүнии хүчинд (орчинд) хүн болдог юм шүү" гэсэн зүйр цэцэн үгээр тодорхойлж иржээ. Зарим муу эх, хүүхэд төрүүлэхийг урьтал болгоод өсгөж хүмүүжүүлэх ажлыг цалгардуулж, хүүхдээ багаас нь хүмүүжүүлж чадаагүйгээс ясли, цэцэрлэгийн асрагч хүмүүжүүлэгчид рүү чихэж "төрүүлснээс билгийн биеийг нь төрүүлээгүй" гэдгээр шалтаг зааж, хүн хүмүүжүүлэх үүргээс өөрийгөө чөлөөлөх гэж оролддог, эсвэл хүүхдээ хэт эрхлүүлэн "тосон дотор умбаж, торгон дотор шунгаж" өсгөснөөс эцэстээ зан төлөв нь эвдэрч, хэр баргийн юм тоодоггүй, бусдын үгийг дуулдаггүй, буруу зуршилтай хүн болгодог байна. Тийм эцэг эх "буруу хүмүүжсэн хүүхэд бухын хүзүүнээс бүдүүн болдгийг" үзэж, эцэстээ "өнгөрсөн бороонд цув нөмрөв" гэгчээр яаж ч хүмүүжүүлэх гэж оролдоод дийлэхээ больж, "гэм нь урдаа гэмшил нь хойноо" гэдгийг биеэр амсдаг. Ард түмэн хүүхдэд тавих хайр халамж хязгааргүй, харин энхрийлэл хязгаартай байх ёстой, тиймээс "хайраа дотроо байлгаж, халаа гаднаа үзүүлж явбал" эндэгдэлд ордоггүй гэсэн зарчим баримталж иржээ.

Хүмүүжүүлэх орчныг яаж бүрдүүлж байв?

Ардын сурган хүмүүжүүлэх зүй "эрүүл биед саруул ухаан оршдог" гэдгийг урьтал болгохдоо үүнийг дан биетэй хүнд төдийгүй, давхар биетэй эхчүүдэд бас хамааруулдаг аж. Тийм учраас жирэмсэн эхчүүдийг ихэд хүндэтгэн хүн бүр халамж тавьж явах, суух, хэвтэхэд нь тусалж, найрсаг харьцаж сэтгэл санаагий нь тайван байлгах, айж эмээж цочихоос болгоомжилж улай үхдэл үзүүлэхгүй байхыг хичээхээс гадна хоол ундны дэг журам сахиулдаг байв. Энэ нь нэг ёсондоо тэр тулгар эхийг төдийгүй, төрөх үр хүүхдийнх нь эрүүл мэнд, хувь заяаг бодолцсон хэрэг юм. Ард түмэн хүүхдийг сэрүүвтэр орчинд нэхий юм уу, борог (ширүүвтэр) даавуу зарим нутагт хөх бууц дээр тосч авдаг заншилтай байв.

Төрсөн хүүхдийг 3 хонуулаад голцуу эх барьсан ээж, хар цай юм уу, цийдмээр угааж гурван бүст манцуйд өлгийдөж бэлгэ дэмбэрэлтэй нэр өгдөг заншилтай байв. Эдгээр ёс үйлдлээс гадна гэр бүлийн доторх өөр хоорондын эвсэг найрсаг, эелдэг зан харьцааг хүүхдийн цаашдын хүмүүжлийн зөв орчин гэж үздэг байжээ. Тиймээс "зөөлөнд эе зөв, зөвд шударга зөв" гэх буюу "зангийн зөөлөн нь, үгний цөөн нь" гэж хэлэлцдэг байна. Гэхдээ энд "зөөлөн зан" гэдгийг "үг зөөлөн үйл хатуу" буюу нөгөө "хайраа дотроо халаа гаднаа" гэдэг зарчимтайгаа холбон, эв эеийг хослуулан харьцах утгаар хэлсэн үг гэж ойлгогдож байна. Манай ард түмэн найрсаг амьдралыг насны жаргал гэж тооцоод "уцаар ихтийн хараах, ухаан муутын аашлахыг" үзэн ядаж "хээр алаг эхээс шийр алаг хүү төрнө", "үлгэргүй эхээс ичгүүргүй хүү" гэх юм уу, "хараалчийн хүү хараалч, худалчийн хүү худалч" гэж сургадаг нь эх эцэг эвсэг биш, хүмүүжлийн доголдолтой ахул хүүхэд нь мөн тийм уур уцаартай ааш араншинтай, муу зуршилтай хүн болно гэж үздэгийн баримт юм. "Гэр зуур эвээ, хот зуур малаа хичээж явахыг" чухалчилдаг энэ санааг ардын сургаал билгийн зохиолоос бүр ч тодорхой үзэж болно. "Ах дүүдээ ая тал сахигч, гэргий хүүхдээ тэтгэн чадагч, гэнэдэж буруу үг үл хэлэгч, уур унтуугүй" эцэг байх гэх юм уу, "ачит аав ээжээ машид хүндэтгэн ах дүү лүгээ зохицон найрамдаж, гэр орноо цэвэрлэн засагч" эх байх нь бусдад нэр хүндтэй нөлөөтэй байхын шинж гэж заасан нь үнэндээ гэр бүлийн доторх хүмүүжүүлэх орчинг тодорхойлсон хэрэг юм.

Гэр бүлийн ийм зан харьцаанаас гадна хүүхдийн еөрсдөд нь тавих анхаарал хангамжийг оруулдаг байжээ. Ард түмэн хэтэрхий хангалуун амьдрал хүүхдийн зан чанарыг эвдэнэ гэж үздэгээс "гашуунаар бүү тэтгэ, амттанаар бүү цатга. Өнгөнд бүү гялбуул, тансагт бүү умбуул" гэж сургадгаас тодорхой.

Хүүхдийг юунд сургаж хүмүүжүүлэхийг эрхэмлэдэг байв?

Ардын ерөөлд "эр хүний 10 эрдэмтэн болохыг бэлгэддэг" нь зөвхөн хөвгүүдийг төдийгүй, охидыг ч хүн болгон төлөвшүүлэх, тал бүрийн боловсролтой болгох гэж "гүн ухааны үүднээс боловсруулсан" ( Д. Дашжамц) үв тэгш хүмүүжлийн ерөнхий хөтөлбөр юм. Номд мэргэн (оюун ухааны), үйлэнд уран (хөдөлмөрийн), үгэнд цэцэн(хэл ярианы), нойронд сэргэг, дайнд баатар, далайд усч(бие бялдар, зориг хатуужлын), хуримд цовоо (гоо зүйн) хуулинд шударга (эрх зүйн), дээдэд зусаргүй, доодод найртай (ёс суртахууны) эдгээр шинж чанарыг эзэмшвэл зохино гэжээ. Хүүхдийг үв тэгш хүмүүжүүлэх энэ монгол сэтгэлгээ нь сурган хүмүүжүүлэгч С. Баясгалангийн үзэж байгаагаар хүний цаашдын төгс төгөлдөр хөгжил (үлэмжийн чанар, зохицол, туйллаг)-д хүрэх эрмэлзэл юм. Тиймээс төгс төгөлдөрт хүрэх арга замыг сургаал билгийн зохиолд заахдаа "эрдмийг утган авах шанага арвин. авсан эрдмийг шүүр мэт эс гоожуулан тосон тогтоох сав арвин. Нэгэнт тогтоосон эрдмийг цогцлон бүрдүүлэх оюун ухаан, цэцэн сэтгэл бөхжихийн хэрээр сониныг хичээх үйл арвин. Үйлийг бүтээх эрдэм бүрдвээс ашдын үйлс арвин" гэж "идэхийн саваас эрдмийн сав"-ынх нь онцлогийг харгалзан үзэх ёстойг зөв зүйтэй нээн үзүүлсэн байна.

Хүүхдийг хэдий үеэс сургаж хүмүүжүүлэхийг эрхэмлэдэг байв?

"Хүүхдийг багаас нь, хүлгийг унаганаас нь" гэдэг зүйр үгт хүмүүжлийн ажлыг нялх үеэс нь эхлэх ёстойг заасан бол "хүн болох хүүхдээсээ, хүлэг болох унаганаасаа" гэсэн тэр нэг зүйр үгт хүмүүжлийн үр дүн эрт илэрч, цаашид төлөвшиж болдгийг хэлсэн нь илт юм. Энэ нь хүүхдийг жирийн нэг хооллож, хоног хугацааг өнгөрүүлснээр аяндаа хүн болохгүй, харин сурган хүмүүжүүлэх ухаалаг, уйгагүй үйл ажиллагааны үр дүнд биелнэ гэсэн шинжлэх ухааны үндэс бүхий дүгнэлттэй зүй ёсоор тохирч байна. Ардын сургаал билигт "чадал тамир бадрах 10 наснаас дээш, чанд зориг эхэлж сургаал авах хомсдох" гэж өгүүлсэн нь хүүхдийг насны бага, цусны шннгэн үеэс нь сурган хүжүүжүүл гэсэн санаа болох нь ойлгомжтой.

Хүүхдийг яаж хүмүүжүүлж ирсэн бэ?

Ард түмэн хүүхдийг бага гэж басдаггүй, эв эеэр харьцаж тодорхой цагийн хуваариар хөхүүлэх, хуурайлж унтуулахыг хүмүүжлийн ач холбогдолтойд тооцдог байжээ. Тиймээс цаг нь болоогүй бол (хэрвээ бие нь зовиуртай л биш бол) хүүхдийг уйлагнах бүрийд хөхүүлэх, гар дээрээ авч бүүвэйлэхийг эрс татгалзаж, харин өлгийд нь хөдөлгөн саатуулахыг урьтал болгодог нь ёс дэгийн хүмүүжилд сургаж буй хэрэг юм. "Охин үйл мэтгэх гэж өдрөөр уйлдаг, хөвгүүн адуу манах гэж үүрээр уйлдаг" гэж ярьдаг нь "уйлж баймааж хүн болдог, майлж баймааж мал болдог" гэсэн үзлийнх нь илрэл юм.

Бүүвэйн жигд зөөлөн займчил, айзам намуун хэмнэл хүүхдийг тайвшруулах, нойрсуулах төдийгүй, эхийн санаа сэтгэлд ч таатай нөлөөлж бие нь тавирч, ангир шар уураг нь саамширдаг гэж эмч, сэтгэлзүйчид бичсэн байдаг нь оргүй үг биш. Эх эцгийн асрамж халамжид байгаа хэрнээ нялх хүүхдийн эндэгдэл нэлээд байгаагийн учир шалтгааныг эмч нар сульдаа, тэжээлийн дутагдал гэж оношилдог байна. Тэгвэл эдгээр өвчний үүслийн нэлээд хувийг хүүхдэд резинэн угж хэтэрхий хөхүүлснээс завьжны булчин суларч, тагнай нь үрэвсэж, хөхөө хөхөж чадахаа болих, хоосон агаар сорсоноос гэдэс нь дүүрэх зэрэг гажиг илэрдэг ажээ. Иймд бүүвэйн дуу бол "хий үгээр хэвтүүлж уран үгээр унтуулах" гэгчээр хүүхдийг тайвшруулах нойрсуулах увдист "эм" учраас "эцэг эхчүүдийн хүүхдээ эрүүл чийрэг өсгөж хүмүүжүүлэх" анхны хичээлийн нэг юм. Хүүхдийг ойр зуурын юм ажиглах чадвар суухын хамт түүний дээрээс (унинаас) эсгий үнэг юм уу, гялгар тоглоом уяж "хараагий нь тогтоохыг" эрмэлздэг нь үнэндээ анхаарлыг нь төвлөрүүлэх арга бөгөөд тэр нь юмыг танин мэдэх ухаарлын үндэс болдог гэсэн шинжлэх ухааны үндэстэй ойлголт юм.

Ард түмэн хүүхдээ багаас нь бүүвэйлж, уран үг, уян дуунд дасгаж сургахаас гадна өхөөрдлийн үгээр баясгаж ирсэн баялаг уламжлалтай. Нэг хоёр авиа хэлж гунганаад ирэхийн цагт эх эцэг, ахмад хүмүүс түүнд нь аль болох эелдгээр "Аль вэ миний хүү", "Эвий минь юу ярьж байгаа юм" гэх зэргээр өхөөрдөж ярихыг эрмэлздэг нь түүний өгүүлэхүйн эрхтэнийг бэхжүүлэх, сонсголыг нь хөгжүүлэх, харилцааны соёлд сургах халамж анхаарал юм. Хэдийгээр хүүхэд ойлгохгүй ч гэсэн өөртэйгээ ялдам харьцаж байгааг мэдэрч инээдэг. Энэ нь түүний сэтгэхүйд нөлөөлж, баяр баясгалан төрүүлдгийг батадгаж байна. Хүүхэд баяр баясгалантай байна гэдэг бол эрүүл чийрэг өсч бойжихын үндэс гэж ард түмэн үздэг. Тэгээд ч суниахад "сурсан болгон сугаар год» гэх, хуруугаа гозолзуулахад "бад байран, бадам хоорон, оо тоорон, отгон мээрэн, чигчий бүүвэй» гэж «тоолж» чигчийгий нь имэрч инээд наад болгодог. Энэ нь тоглоом наадмаар "тоо", үг хэлд сургах арга юм. Цаашид үгийн учир ойлгодог болоод ирэхээр хурууг "Эрдэм дэлхий, хурдан бугай, дундын дунд, захын загал, загасан бүүвэй" гэсэн утга бүхий үгээр "тоолох" юм уу, бүр тоглолт маягийн үг хэллэгэтэй болгодог байна. Тоо ван сургаалдаа "хэлж чадмагц эрхлэх дууг үл гаргана" гэсэн байдаг нь хүүхдийг өхөөрдөж байгаа нь энэ гэж аав ээж нь хэлээ хазаж "тэдэнд хэлгий хазгай үг хэлж болохгүй" гэсэн санаа болой. Ард түмэн хүүхдээ "хэлгий бол ухаан дутмаг" болохын шинж хэмээн үзэж, түүнээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэлэхэд бэрхтэй (р, л,б, м) авиа орсон "хар даага, бор даага", "элээ, хэрээ, галуу гурав", "мянган мөнгөн бөмбөг" гэх мэт үгийг олон дахин түргэн хэлүүлж сурган хэлийг нь зүгшрүүлдэг. Энэ нь хүүхдийн нас ахих тутам хялбар дөхмөөс хүнд рүү, хөнгөнөөс бэрх рүү сургах зарчмын дагуу "энэ эргэн дээгүүр эргэлдээд байгаа элээ хэрээ галуу гурав" гэх мэт урт хэллэгтэй өгүүлбэр болгон хэлүүлдэг аж.

Мөн хүүхдийн хэл яриаг хэлбэржүүлэх, үгийн нөөцийг баяжуулах, ой тогтцыг хөгжүүлэхийн тулд утгагүй холбоц болох жороо үг цээжлүүлж, сургадгийн жишээ нь: "монголын модон хүрзэ, хүрээний хүчин начин, начингиин наймал галуу, галууны ган өндөг"… гэх мэт болой. Ингээд хүүхдийн хэл эвлээд зүгширч юмны учир утгыг ойлгон элдвийг асууж (3 насны орчмоос) шалгаагаад ирэхийн үед зугаа үг хэлж, үгэн (аман) тоглоомоор тоглуулдаг нь тэдэнд "гурван үгний учир таниулж, гурвалжин нөхөөсний зүйдэл мэдүүлж" сургах хүмүүжлийн нэг арга хэрэглүүр юм. Тухайлбал, "Өөрийн хүү уйлж байна. Өвөө эмээ саатуулж байна. Бороо бороо орж байна. Ботго тугал төрж байна" гэх мэт юмыг энгийн хүүрнэсэн зугаа үг хэлүүлж байснаа хүүхдийг өсөх тутам "Дунд хуруу олох", "Сүмбэр уул босгох", "Хомхой хуруу барих" мэтийн ёс дэг, зан үйлийг таниулсан харилцаа үгийн хэллэгтэй гар хурууны тоглоом болж "хүндэрдэг" байна.

Зугаа үг цаашдаа хүүхдийн сониучирхан хариулт нэхдэг түм буман "яагаадад" тохирсон мэтгэлцээний маягтай, үлгэрийн хэлбэртэй болдог. Тухайлбал, Дарьганга ардын дунд хэлэлцдэг "Юу бөх (хэцүү) вэ?» гэдэг зугаа үгт - Юу бөх вэ? - Бяруу бөх. Бяруу бөх юм бол мөсөнд яагаад хальтардаг юм бэ? Мөс бөх. Мес бөх юм бол наранд яагаад хайлдаг юм бэ? Нар бөх. Нар бөх юм бол үүлэнд яагаад халхлагддаг юм бэ? Үүл бөх. Үүл бөх юм бол салхинд яагаад, туугддаг юм бэ? Салхи бөх. Салхи бөх юм бол ууланд яагаад хаагддаг юм бэ? Уул бөх. Уул бөх байтлаа оготнод яагаад нүхлүүлдэг юм бэ? Оготно бөх. Оготно бөх юм бол үнэгэнд яагаад баригддаг вэ? Үнэг бөх. Үнэг бөх юм бол анчинд яагаад алагддаг юм бэ? Анчин бөх. Анчин бөх юм бол бурханд яагаад мөргөдөг вэ? Бурхан бөх. Бурхан бөх гэж үү? гээд тахисан бурхнаа аваад чулуудтал бут үсрэхэд: Хар, бурхан бөх гээд байсан будаг шавар хоёр л байна шүү дээ гэж хэлэлцдэг. Иймэрхүү юмс үзэгдлийн учир шалтгаан, уялдаа холбоог таниулсан зугаа үг нь цаашдаа үйл явдалтай "Долоон бор оготно", "Өвгөн эмгэн хоёр", "Үнэг, зараа, чоно гурав", "Цэцэн туулай" мэтийн хошин богино үлгэр тогтоон ярьж сурахын эхлэл болдог.

Ард түмэн хүүхдийн ухаан бодлыг тэлэх хамгийн боломжтой сургалтын арга, хэрэглүүрт оньсого тааврыг тооцдог. Тиймээс эцэг эхчүүд орой бүр хүүхэдтэйгээ оньсого таалцаж. ойр тойрны эд юмсаас эхлэн орчлон хорвоогийн үзэгдэл, түүний мөн чанарыг таниулахыг эрмэлздэг юм. Хүүхдэдээ эхлээд тэдний мэддэг ойр зуурын юмаар тоочсон, зүйрлэсэн оньсого таалгаж байснаа цаашдаа арай хүндрүүлж, юмсын нэр, утгыг шилжүүлэн адилтгасан хийсвэрдүү оньсого болгох жишээтэй сургадаг байж. Оньсого нь аливаа юмны хэмжээ, хэлбэр төрх, өнгө зүс, дуу чимээ, хөдөлгөөн, яс чанар, мөн үүрэг зорилго зэргийг олон талаас нь гаргаж байдаг учраас хүүхдийн логик сэтгэхүй хөгжүүлэх шилдэг хичээл болдог нь тодорхой. Хүүхдээ нэлээд оньсого сураад ирэхээр нь хотныхоо хүүхэдтэй оюун ухааны нь сорих "тэмцээн хийж" хожигдогсдыг элдэв хэрэгцээгүй юмаар "худалдаж" инээд наргиан болгодог уламжлалтай. Тэрхүү "худалдах юмс" нь "шар нохойн шаант, бор нохойн богтос, оосоргүй хувин, оёоргүй бортог" юм уу, эсвэл "сэтэрхий тэвнэ, сиймхий хадаг, уранхай дээл, улгүй гутал" мэт (үгтэй) байдаг нь оньсого бага мэдэгч хүнийг ийм л үнэ хүндгүй болохыг "ичээж", улмаар олон оньсого сурах эрмэлзлийг нь өрнүүлэх зорилготой арга юм.

Хүүхдээ энэ мэт аман (үгэн) тоглоомоос гадна тэднийг ажигч гярхай болгох, ургуулан бодож сэтгэх, гар биеэр хийж гүйцэтгэх, мэдрэхүйн үйл ажиллагааг нь хөгжүүлэх терөл бүрийн наадгай бэлтгэн тоглуулдаг байжээ. Эрдэмтэн X. Дарамбазарын олж тогтоосон ардын 3000 гаруй наадмаас 3—7 насны хүүхдэд тохирох хөлөгт 48, эвхэх 9, хуруу гарын 3, биеийн тамирын (хөдөлгөөнт) 13, шагайн 18, сүүдэр 4, сүлжээ 8, эвлүүлэх 6, ээдрээ тайлах 4, оньсон 12 бүгд 132 наадгай байгаа аж. ("Хүүхдийн хүмүүжил" 1989 №-д үз) Малчид амьдралынхаа үндэс мал аж ахуйн арга ажиллагаа, аж төрөхийн үлгэр загвар болсон тоглоомоор хүүхдээ 3 настайгаас нь эхлэн тоглуулж сургадаг байна.

Хүүхдийг хөлд ормогц аяга таваг дөхүүлэх, ганц нэг аргал хоргол оруулах зэрэг "ажилд" уйгагүй сургаж эхэлдэг. Энэ нь тэдний хөдөлгөөний эвслийг хөгжүүлж, ардын үгээр судас шөрмөсий нь "чангатгаж" буй хэрэг. "Хүүхэдтэй хүний хөл амардаг, харин хэл амардаггүй" гэлцдэг нь тэдэнтэй зугаагүй ярьж, юмны учрыг ухаарах ойлгоход анхаар гэсэн санаа биз. Гэхдээ "үглэж сургахаас үлгэрлэж сургахыг" эрхэмлэж хувцас хунараа өмсөх, аяга халбагаа угаах, хурга ишиг хөөх, барих, хаших (хөгнөх) зэрэг хот суурин ажил хөдөлмөрийн явцад тэднийг байнга дагуулж "багшилдаг" байжээ. Энэ арга бол ардын сурган хүмүүжүүлэх зүйн хамгийн сонгомол арга болно. Хүүхдийг багаас аливаа юманд алмай, залхуу хүн болгохгүйн тулд "тоглоом тоотой нь дээр, толгой мөлжүүртэй нь дээр", "зүгээр суухаар зүлгэж суу", "ажил хийж хүн болдог, ар давж хүлэг болдог", "эрхийг сурахаас бэрхийг сур" гэх зэргээр сургаж тэдэнд таарч тохирох ажлыг заан хийлгэдэг. Тэднийг тэгэхдээ "бэлэнд ухасхийж, бэрхэд гэдэсхийдэг" болгохгүйн тулд "ажил хийвэл дуустал, давс хийвэл уустал" гэгчээр хийж эхэлсэн ажлыг нь шалгаж, өөреөр нь гүйцэтгүүлэхийг эрмэлздэг дадлага чадвар суулгах, юманд нухуур, шантрамтгай биш харин няхуур улаамтгай зан чанарт сургах арга юм. МУИС-ийн багш Ж. Лувсандоржийн судалгаагаар малчдын хүүхэд 5 настайдаа хурга хариулах, хонь саах, тугал туух, хороо хотоо цэвэрлэх, 6 настайдаа хурганы эзэн, 7 настайдаа хурдан морины эзэн, 8 настайдаа хонины эзэн, 12-14 настайдаа томчуулын хийдэг бараг бүх ажлыг хийж чаддаг болсон байдаг ажээ. Ингэж "багадаа сурахгүй ахул баахапдаа сурахгүй", "өсөхөд сурсан зан өтлөхөд бас дагана" гэж бага наснаас нь ажил хөдөлмөрт дуртай болгон зан чанарыг төлөвшүүлэн хүмүүжүүлэхийг эрхэмлэж ирсэн нь орчин үеийн сургалт хүмүүжлийн зорилт зарчимтай яв цав нийцдэг байна. Хүүхдийн бие махбод, сэтгэхүйн хөгжил сар жилээр биш, өдөр хоног цагаар хэмжигддэг болохоор хурдан өсч, төлжиж буй хүчин зүйлийг цаг алдалгүй ашиглаж, тодорхой зорилго чиглэлтэй, дэс дараалалтай сургаж хүмүүжүүлэх ажлыг гэр оронд нь тасралтгүй явуулахад анхаарах ёстой. Үүнд өөрийн гүн ухаан, сэтгэл судлалын үндэслэл, амьдралын олон зуун жилийн туршлагаар батлагдаж, нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн ардын сурган хүмүүжүүлэх зүйн энэ мэт дэвшилт өв уламжлалаас өргөн ашиглах шаардлагатай байна.

Ловор

Залхуу гарыг залхуу гаруудад

2010-05-11T05:15:00.023+08:00

Хүний газар эрдэм сурах гээд 16 настайдаа Монголоос гарсан тул өчүүхэн миний биед Монгол стандарт гарны байрлал ашиглаж үзэх боломж тун ховорхон тохиолдсон билээ. Тэр байрлалыг нь суръя гэхээр залхуу хүрэх, сурсан ч гэлээ үргэлж ашиглахгүй тул мартаад байх зовлонтой. Иймээс өөртөө анх КДЭ болон Виндөүс дээр латин А үсэг дарвал кирилл А, Ö үсэг дарвал Ө үсэг тус тус гардаг гарны байрлал хийж ашигладаг байв. Саяхнаас ажил дээрээ КДЭ -ээс Гномэ -руу, гэртээ Виндөүсээс Макос -руу тус тус шилжсэн учир Гномэ болон Макосд зориулж ижилхэн гарын тохиргоо хийлээ. Бусад залхуу Монголчуудад хэрэг болох болов уу гээд тохиргоонуудаа http://github.com/tugstugi/lazymongolian дээр тавьчихлаа.

Дэлгэцийн агшин:
Хэрэгтэй холбоосууд:

Олигтой уртхан юм бичье гэж бодсон боловч залхуу хүрсэн учир ингээд дуусгая.

Сургахад учир бий буюу тархи хэрхэн ажилладаг вэ?

2010-05-08T18:19:00.011+08:00

Эртний грекийн түүхч Плутарх 2000 жилийн тэртээ “Хүний оюун ухаан бол жолоодож явах онгоц биш асаах ёстой гал юм” гэж хэлжээ. Өөрөөр хэлбэл хөгжүүлж чадвал бидний тархинд асар их нөөц агуулагдаж байдаг гэсэн үг юм. Гол нууц нь тэрхүү галыг хэрхэн яаж асаахдаа байдаг ажээ. Олон жилийн турш дан ганц цээжлэх муу эсвэл их цээжлэснээс ой тогтоолт сайжирдаг гэх мэт эсрэг тэсрэг үзлүүд, анги танхимд хашиснаас агаарт гаргаж гараар бариулж нүдээр харуулж сургах нь хүүхдийн сэтгэхүйг илүүтэй хөгжүүлнэ гэсэн шинэлэг санаанаас өгсүүлээд сурган хүмүүжүүлэгчид, сэтгэл зүйчид жирийн эцэг эхчүүд ер нь хүн бүр энэ сэдвээр өөрийн гэсэн бодолтой болжээ. Монголчуудын эртнээс сургаж ирсэн арга барил энэ цагийн төлөв байдал хоорондоо зөрчилдөж сонголтыг бүр хэцүү болгоно. Энэ тэр бодлыг шинжлэх ухааны үндэстэй харж үзвэл зарим зүйлийн тайлал аяндаа тунгаагдах нь урамтай. Үүний талаархи бодлоо эргэцүүлж тунгааж энд тэндээс уншсантайгаа холбож хуваалцъя.

Хүний оюун ухааны хөгжилд хамгийн их үүрэг гүйцэтгэдэг эрхтэн бол тархи юм. Тархины үйл ажиллагааг судалснаар сурах процессийг улам үр дүнтэй болгож болохыг биологчид олж тогтоосон байна. Олон жилийн турш судлаачдын анхаарлыг хүүхдүүд төрөлхи хэлээ тун бага насандаа төвөггүй сурдаг мөртөө сургуульд ороод өчнөөн жил заалгасан гадаад хэлийг арай л гэж ойлголцох төдий түвшинд эзэмшдэг үзэгдэл татсаар байна. Өнөөдөр Монголд чадалтай тэнхээтэй болгон нь хүүхдээ гадаад хэл эрчимтэй заадаг эсвэл гадаад хэл дээр хичээлээ заадаг сургуульд үнэ хөлс хайрлахгүй сургадаг болжээ. Үр хүүхэддээ хамаг сайн сайхнаа зориулъя гэсэн ээж аавыг шүүмжлэх арга алга. Харин энэ хэр үр дүнтэй вэ гэвэл өөр хариулт гарч ирнэ. Хүүхдүүд бага насандаа өөр аргаар сурдаг юм болов уу? Эсвэл тархиныхаа өгт өөр хэсгүүдийг идэвхижүүлж чаддагт нууц нь оршдог уу? Энэ асуултанд хариулт өгөхөө түр хойшлуулъя. Биологчдын судлаж тогтоосноор аливаа зүйлийг амжилттай сурж тогтооход сэтгэл хөдлөл чухал бүр шийдвэрлэх үүрэгтэй ажээ. Учир нь ямар сэтгэл хөдлөлийг сурах зүйлийн агуулгатай холбосон байна түүнээс шалтгаалан мэдрэлийн өөр өөр системүүд хөдөлгөөнд ордог аж. Тэгэхээр сэтгэл хөдлөл гэдэг бол зүгээр нэг дагалдах мэдрэмж биш сурах үйл явцын нэг чухал дэвсгэр болж байгаа юм. Хэт айсан үед тархины үйл ажиллагаанд лимбийн системд багтах Amygdala хэмээх самарын чинээ эрхтэн нөлөөлдөг байна. Лимбийн систем гэж тархины сэтгэл хөдлөл, мэдрэмж төрдөг тэр хэсгийг нэрлэдэг ажээ.

Энэ эрхтэн идэвхижиснээр тархины бүх үйл ажиллагаа зөвхөн тэр айх болсон шалтгааныг зайлуулахад чиглэдэг байна. Өөрөөр хэлбэл сайн сурахгүй бол зодуулна гэж хүүхэд айж байвал тархи сурах мэдэх биш харин зодуулахгүй гэж хамгийн энгийн системээр ажиллаж эхэлнэ. Аливааг сэтгэн бодох ургуулах гэх мэт үйлдлүүд хийгдэхгүй гэсэн үг. Ингэж сурахын өөр нэг сул тал нь агуулгатайгаа эвгүй таагүй сэтгэл хөдлөлүүдийг холбож эхэлдэгт байдагт байна. Эргээд ийм байдлаар сурсан зүйлээ хүн эргэн санахад айдас төрөх, дотор муухай оргих, гэдэс эвгүйрэх зэрэг үзэгдлүүд ажиглагддаг байна. Энэ процессууд сэтгэл зүйд биш шууд тархинд болж байгаа биологийн үзэгдлүүд юм. Тэдний хүүхдийг хар эсвэл чи үүнийг сурахгүй бол гудамжинд гарч бид шившгээ дэлгэнэ гэх мэтчилэн сүрдүүлэх нь үр дүнгээ өгч байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлэх боловч үнэндээ хамгийн үлдэцгүй сурах аргын нэг гэдэг нь харагдаж байна.

Монголд өнөөдөр хүүхэд болгонд нэг компьютер гэж уриалан ингэснээр хүүхдийн сэтгэн бодох чадварыг нэмэгдүүлнэ гэдэгт толгой дараалан итгэх болжээ. Тэгвэл зурагт үзэх болоод компьютер тоглож байхад тархинд болж байгаа үйл явцыг ажиглавал энэ нь сайныг биш саарыг авчирч байгаа юм. Хүний тархи нүдээр харж байгаа үйлдлүүдийг байнга нэрлэж ингэж санах ойд хадгалдаг. Компьютер тоглоомын зураг маш хурдтай солигдож өнгөрдөг учир тархи тэр бүх үйлдлүүдийг нэрлэж амждаггүй. Иймээс хүүхэд үзсэн харснаа эргэж хүнд ярихдаа мөн өөрөө санахдаа муу байдаг байна. Түүнчлэн тэр их хурдацтай ертөнцөд дассанаар бодит амьдрал дээр болж байгаа үйлдлүүд хэт удаан мэт санагдаж бачимдах уурлах зэрэг араншин гаргахад хүргэнэ. Улмаар бодит ертөнцөөс тасарч хүлээн авах чадваргүй болдог байна. Энэ нь зөвхөн компьютер тоглоомд төдийгүй зурагт үзэх, интернет ертөнцөөр аялахад ч хамаатай. Ялангуяа бага насны хүүхэд хэт их зурагт үзэх нь хожмоо сэтгэн бодох чадварт нь нөлөөлж болзошгүй. Учир 2-4 насандаа хүүхэд тархиндаа аливаа эд зүйлсийг зураг болгон төсөөлж эхэлдэг байна. Өөрөөр хэлбэл машин гэж сонсоод хараагүй байж энэ иймэрхүү хэлбэр дүрстэй өнгөтэй дуутай зүйл байж болзошгүй гэж төсөөлнө. Хэт их зураг эрээлжилсэн дэлгэц удаан харах нь тархинд болж буй энэ процессийг саатахад хүргэдэг ажээ. Зөвхөн бага насны хүүхэд төдийгүй өсвөр насныханд ч зурагт удаан харах муу. Энэ насанд анхаарал сарних нэг зүйлийг удаан ажиглах чадвар сулардаг байна. Яагаад гэхээр дэлгэцээр гарч байгаа дүрс хүүхэд өөрөө сонгон харж байгаа биш цаанаас харуулж байгаа зурагнууд юм. Ингэж тархины шилж сонгон анхаарлаа төвлөрүүлэх явцыг саатуулснаар анхаарал байнга сарнидаг зуршилтай болох аюултай. Төсөөлөн бодох чадвар тархинд доорхи аргаар явагддаг. Хүний тархинд судлаачдын нэрлэдэгээр пирамидан эсүүд бий. Хоорондоо холбоотой эсүүд хамтдаа идэвхижсэнээр тархинд мэргэжлийн хүмүүсийн хэлдгээр ассемблей буюу энгийн үгээр тайлбарлахад оч үсэрч гал авалцдаг байна. Жишээ нь алимыг харах тоолонд тархинд тодорхой эсүүд идэвхижиж тархинд алим гэсэн сигнал өгч байдаг. Үүнийг дахин дахин давтсанаар удаандаа алимыг бүтнээр нь биш зөвхөн хэсгийн нь харах төдийд нөгөө эсүүд идэвхижиж тархи алимны дүрсийг өөрөө төсөөлөн бодох чадварын тусламжтай гүйцээж чаддаг байна. Тархи энэ үйлдлийг байнга давтаж байх хэрэгтэй. Байнга цаанаас өгсөн хурдан солигддог зураг дүрсийг харснаар энэ чадвар буурна. Тогтоох чадвараа сайжруулъя гэвэл мөн энэ процессийг ашигладаг байх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл тогтооё гэсэн дүрсээ ойр ойрхон тэгэхдээ богино хугацаатай ажигла. Удахгүй тэр дүрсийг харах тоолонд идэвхиждэг эсүүд дадлагажин тархи тэр дүрсийг тогтоодог болно. Гэхдээ тархинд явагддаг бүх үйлдлүүд ухамсартайгаар хийгддэг гэвэл үгүй. Хүүхдүүд эх хэлээрээ ярихдаа дүрмээ мэдэхгүй ч зөв ярьдаг. Жишээ нь эр эм эгшиг гэдгийг огт мэдэхгүй ч мэдлэгээ гэж ярихаас мэдлэгаа гэж яридаггүй. Саяхныг болтол эрдэмтэд судлаачид хүний тархинд болдог үйл явцыг дан ухамсартайгаар үйлдэгддэг гэж боддог байжээ. Тэгвэл тархины үйл ажиллагааг судласнаар ой тогтоолтонд яаж гэдэг нь биш юу гэдэг нь хадгалагддаг болохыг мэджээ. Тэгэхээр хүүхдэд юм заахын тулд дүрэм ярих биш олон жишээ авч тогтоолгох нь илүү үр дүнтэй. Дүрмийг нь тэд нар яваандаа ойлгох болно. Энэ нийтлэлийн эхэнд гадаад хэлийг хэдэн наснаас хэрхэн яаж заавал дээр вэ гэдэг асуултын хариултыг дурьдаагүй байгаа. Нялх хүүхэд энэ ертөнцийн бүх авиаг дуудаж таниж чаддаг. Япон хэлэнд р авиа байдаггүй ч япон хүүхдүүд мөн нялхдаа р авиаг зөв тод дуудаж чаддаг байна. 9 сартайгаасаа энэ чадвар нь арилж хүүхдүүд зөвхөн өдөр тутам сонсож байгаа авиануудаа дууриана. Хүүхдэд гадаад хэл заахад хэзээ ч эртдэггүй. Гол анхаарах юм нь тэр гадаад хэлийг төрөлх хэлтэй хүнээр заах хэрэгтэй. Учир нь зөвхөн төрөлхи хэлээрээ ярьж байгаа хүмүүс зөв аялгаар дууддаг байна. Хүүхдүүд хэлний дүрэм гэдгийг мэдэхгүй тул гадаад хэлийг аялгын нь сонсож сурдаг байна. 4 наснаасаа өмнө гадаад хэлийг давхар сурсан хүүхдүүд зөвхөн тэр хэлээ төдийгүй өөр хожмоо сурсан бүх гадаад хэлийг яг тэр мэдрэлийн сүлжээндээ суулган сурдаг ажээ. Өсвөр насандаа эсвэл бүр том болсон хойноо сурж эхэлж байгаа хүн шинэ сурсан гадаад хэл болгоноо шинэ мэдрэлийн сүлжээг тархиндаа үүсгэж сурдаг байна. Иймээс хэл сурах процесс илүү удаан үргэлжилдэг илүү түвэгтэй ч байдаг байна. Тэгэхээр хүүхэддээ багаас нь гадаад хэл заах нь тун зөв боловч хэнээр заалгахаас их зүйл шалтгаална. Судлаачдын нэмэрлэх өөр нэг зүйл бол гадаад хэлээс гадна хөгжмийн зэмсгээр тоглож сургах нь хүүхдийн тархийг хөгжүүлэхэд чухал түлхэц болдог ажээ. Нэгдүгээрт энэ нь хүүхдийн нэг зүйлд удаан анхаарлаа төвлөрүүлэх чадварыг эрс сайжруулдаг. Хоёрдугаарт хөгжмийн зэмсэг эзэмших нь хүүхдийн ой тогтоолтыг чадваржуулж тэвчээртэй хүлээцтэй болгодог. Мэргэжлийн хөгжимчдийн тархины зарим хэсгүүдийг жирийн хүмүүсийн тархитай харьцуулбал даруй 130 хувиар илүү байдаг байна. Хөгжмийг хүний сэтгэн бодох чадварыг хөгжүүлэх хамгийн хүчтэй зүйлсийн нэг гэдэгтэй судлаачид санал нэгтэй байдаг ажээ.

Тархины үйл ажиллагааг ойлгох нь хүүхдийн сурах чадварыг нэмэгдүүлэхэд нөлөөтэй гэдэг нь ойлгомжтой. Гэвч хүүхдүүд маань зөвхөн тархинаас биш зан авир, сонирхол авъяас чадвар гээд олон зүйлийн зохицол юм. Тэднийгээ хөгжүүлж чадах эсэх нь эцэг эх биднээс шууд шалтгаалах учир мэдлэгт дусал нэмэр гээд сүүлийн үеийн судлаачдын нээлт эрдэм шинжилгээний ажлын үр дүнг нэгтгэн үүнийг бичвэй. Анхаарал тавьсан уншигч авхай танд баярлалаа.

Үнс

2010-05-07T22:18:00.007+08:00

Ганцаараа байхдаа өөрийгөө шинж гэдэг сургаал үгийг би хүүхдүүддээ захидаг. Үүнийг би биш өөр мундагууд хэлсэн л дээ. Гэхдээ хүүхдүүд минь тэр мундагуудтай танилцаа ч уу үгүй ч уу, би өөрөө хэлбэл илүү дөт юм даа. Эсвэл тийм мундаг хүн хэлсэн юм, тэрийг нь би танд хэлж байна гэх үү. Тэгэхээр зүгээр шуудан зөөгч болчих байх. Хэрэв хүүхдүүд маань аавын хэлсэн түмэн зөв бусад нь бүү мэд гэсэн горимд байвал эхний нэг өгүүлбэр л хангалттай ч юм шиг. Эс бөгөөс, аав нь тэр хүний энэ үгийг ийм тийм гэсэн шалтгааны улмаас дагаж мөрддөг, ийм давуу тал болон эргэцүүлэх юмтай юм гээд илүү баяжуулсан мэдээллээр бяцхан тархийг нь эргэтэл чихэх үү. Хүүхэд юм эргэцүүлж эхэлж байвал эргүүтэхгүй л байх, харин ч эгцрээд ирж магадгүй л юм. Эгц болоод ирэнгүүт нь, "Ноомхон, чигээрээ алхаад марш. Баруун гар тийш мухар өрөө рүү эээргэ. Байрандаа сул зогсо. Өөрийгөө шинжээд марш" гэмээр ч юм уу.

Сэдэв сэтрээд сэгсэрсэн үс шиг юм болчихлоо. Үнс... Үнсэх гэсэн үйл үгийн тушаан захирах хэлбэр гэж бүү горьдоорой (Тэрийг нь үнэс ч гэдэг бил үү??). Шатаж дууссан зүйлээс үлдсэн үлдэгдлийг ярих гэж байна. Тэр тусмаа хүний тархинд шатаж дуусдаг энэ үзэгдэл нь цахим заавар бичдэг хүмүүсд тохиолдох магадлал далан хувь байдаг гэж сэтгэл зүйчдийн судалгааг уншиж байснаа санаад тийрлэж сууна.

Викидсэн хэсгээс нэг өгүүлбэрийг нь худлаа шахуу орчуулж үзье.

(Burnout-syndrom) Шатаж дуусдаг энэ синдром нь аливаа зүйлийг сэтгэлийн өндөр түвшинээс эхлээд хүссэн үр дүндээ хүрээгүйн улмаас итгэх итгэлгүй, сул дорой, сэтгэл санааны уналттай, уцаар болон хүчтэй донтох зам уруу шилжсэн, сэтгэл санаагаар хамгийн доройтсон хэлбэрт орохыг хэлнэ.

Толинд өөрийгөө харчихаад цааш нь бичиж сууна. Цахим заавар бичигчдийн гадна төрхийг илэрхийлсэн онигоогоор бяцхан жийрэг хиймээр санагдав. Ээжтэйгээ амьтны хүрээлэнд явж байсан хүү "Ээжээ эднийг хараач, аавын найзууд нь сууж байна. Цагирагласан том улаан нүд, сэгсгэр үс, улаан бөгс ямар адилхан юм бэ?". Ахиад толинд өөрийгөө харчихаад үргэлжлүүлэн бичиж байна. Өнөөдөр энэ цахим ертөнцөд өөрчлөлт гэдэг юм цахилгаан цахисан мэт үүсэж, араас нь асгарах бороо мэт шинэчлэлүүд хөвөрдөг.
Тэндээс дусал дуслаар нь түүсээр байгаад бороон дунд ч гэсэн бор тархиа шатаачихдаг хөөрхий хүмүүсээ. За за, тэгчихсэн хүн хэн байгаа юм, би л лав хараагүй юм байна. Шатаж үлдсэн үнснээс буцаагаад тархи босгох харин ёстой хэцүү. Буцаад энгийн хүн шиг болоход тийм хүнд маш их хугацаа хэрэг болно. Шүдэнз зуруулчихгүйн тулд цахим заавар бичигч нар мэдлэгийн журамлалт хийх хэрэг их гарна. Гэвч зарим нэг тоонд сайн бөгөөд толгой сэргэлэн нэгэнд тэгэх шаардлага байхгүй. Тийм хүмүүсийн бөндгөрт нь бүх мэдлэг нь бөглөрчихсөн юм шиг буглаж байдаг бөгөөд хааяа нэг бор бор юм доогуураа гаргах нь боловсруулсан мэдээллийн борог шавхруу гэлтэй. Үнэр танарыг нь ярьж үй олныг жигшээхээ болиод үзэж мэдсэн жаахан мэдлэгээ бичиж хадгалаад үзмээр санагдсан үедээ дуудаж болох арга уруугаа оръё доо.

github.com дээр бичсэн "захим" заавраа удирдах гэж биш харин захиж санах зүйлээ бичсэн бичлэгээ хэрэгцээтэй үедээ дууддаг хожго шиг хөгийн аргаа хэлэх гэсэн юм. github.com дээрх бичлэгийг ердийн текст болгож харуулах "raw" гэсэн товчлуур байдаг. Уг товчлуурыг дарахад ердийн бичлэг болгох хаяг уруу шилжиж энгийн хавтгай файл болгож харуулдаг юм. Жишээ нь howto-list файлын хавтгай хэлбэр нь ингэж харуулагдах жишээтэй. Тэгэхээр тэр хаягийг нь мэдэж байвал дурын вэб хуудас дууддаг тушаалаар уг хуудсыг өмнөө аваачаад зогсоож болох нь байна гэж алимны модны доор алим унахыг нь хүлээж байхдаа бодож оллоо.

Би tcsh хэмээгч бүрхүүл хэрэглэдэг болохоор миний ~/.tcshrc файл дотор дараах оруулга бий:

alias howto 'curl http://github.com/natsag2000/howtos/raw/master/howto-\!*'

за тэгээд консол юмуу тэрминал дээрээ "howto list" гэсэн тушаал өгөхөөр бүрхүүл маань үүнийг

curl http://github.com/natsag2000/howtos/raw/master/howto-list

гэсэн тушаалаар сольж гүйцэтгээд дэлгэц дээр минь дэлгэн харуулдаг. Мэдээж араас нь grep, less гэх мэт хоолойгоороо урсгаж байхдаа хожиж маажиж болдог дуртай тушаалыг та хэрэглэх эрхтэй билээ. Хэрэгцээтэй гэж бодсон санамжуудаа howto- гэж эхлүүлсэн бөгөөд нийтэд нь howto-list файлд жагсааж дугаарласан болохоор юуг хайж байгаагаа мартсан үедээ эхлээд нь howto list гэж жагсааж харж байгаад тэндээсээ шилж жишээ нь howto openssl хэмээн дуудаж уншдаг юм. Сүүлдээ залхуураад howto list гэх нь ho list гэснээс даруй гурван зуун үсгээр ялгаатай байгааг залхуу би бээр яс махандаан мэдэрч ho хэмэн товчилсон оруулга ч гэсэн нэмсэн буй :)

alias ho 'curl http://github.com/natsag2000/howtos/raw/master/howto-\!*'

Давраад ho биш h болгох гэсэн чинь бүрхүүлийн тушаасан түүх харуулдаг h тушаалтай мөргөлдсөн учир энэ чигээр нь яалт ч үгүй тун харамсалтайгаар санаа алдаад орхив.
За даа, та үүнийг минь уншаад "энэ ч яадгаа алдсан явцуу мангар хүний арга байна даа" гэвэл би ойлгоноо. Гэхдээ санаж сэрэх ёстой энэ хорвоод бяцхан мэдлэгтэй бичил тархиа үнс болгочихгүй гэсэн арчаагүй аргыг минь ойлгож өршөөнө үү.
Аа тийм, үнс гэснээс, шатаж үнс болсон тархитай хүмүүнийг үнсэж хайрлаж явах хэрэгтэй. Ингээд өмнө битгий горьд гэж муучилж байсан хүмүүсдээ тал засах гэж үнсэх утгыг нь оруулчихлаа. Олон зуунаар хэрэглэж байсан монгол бичгээр бичсэнсэн бол анхнаасаа л ойлгомжтой салж бичигдэн андуурахын арга үгүй утга салах байсныг уншигч авхай та мэдэхийн цаагуур мэдэж байгаа даа.

Тагтаа тэжээх

2010-05-06T18:57:00.035+08:00

Нэлээн дээр үед нэг хөгийн нөхөр надаас "чи блог дээр чинь бичсэн сэтгэгдэл уншихын тулд хөтлөгчөө үргэлж манаж суудаг уу?" гэхэд нэлээд инээд хүрч билээ. Бодвол мань нөхөр өөрийнхөө блог дээр шинээр нэмэгдсэн сэтгэгдэл уншихын тулд өдөржин шөнөжин хөтлөгчийнхөө ард сууж шинэчлэх гэсэн товчлуурыг байнга товшин суудаг байсан бололтой. Иймэрхүү нөхдүүдэд туслах гэж зарим цахим хуудаснууд тэжээл (feed) хэмээх үйлчилгээ үзүүлдэг аж. Жишээ нь та Блоггэр ашигладаг бол шинэ бичлэгүүд http://ТАНЫ-БЛОГ.blogspot.com/feeds/posts/default гэсэн хаягаар, харин шинээр нэмэгдсэн сэтгэгдлүүд http://ТАНЫ-БЛОГ.blogspot.com/feeds/comments/default гэсэн хаягаар тус тус тэжээл болон цацагддаг. Энэ тэжээлүүдийг та тэжээл иддэг цахим шуудан уншигч эсвэл хөтлөгч гэх мэт програмуудтай холбож өгөөд шинээр гарсан мэдээллийг тус програмаараа дамжуулан идэх боломжтой юм. Хэрвээ та тэжээлийг тэр дор нь идье гэвэл аль болох үргэлж ашигладаг програм дээрээ тэжээл идэх гэж оролдох хэрэгтэй. Би жишээ нь тагтаа (pidgin) болон нугас (adium) өдөр шөнөгүй ашигладаг тул тэжээлээ тагтаа болон нугасандаа шахдаг.

Эхний удаа тагтаа хэрхэн тэжээх тухай бичье. Тагтаа маань анх өндөгнөөсөө гарахдаа тэжээл идэж мэддэггүй боловч Perl хэмээх захиран тушаах хэлийг шууд ойлгодог ажээ. Тэгэхээр нь хэдэн мөр тушаал бичиж хүчээр тэжээл иддэг болгов. Доорх тушаалыг та гэрийнхээ хавтас дээр .purple/plugins гэж хавтас үүсгээд тэр дотроо feed.pl гэж хадгалаад %FEEDS, $REFRESH_INTERVAL, $TEMP_DIRECTORY болон $WINDOW_NAME гэсэн хувьсагчдын утгуудыг өөртөө тохируулж өөрчлөөрэй. Мөн тагтааны тохиргоо дотор тус тушаалаа чагталж идэвхжүүлэхээ бүү мартаарай. (Одоогийн байдлаар доорх тушаал таныг Yahoo! ашигладаг тохиолдолд л ажиллана)

use Purple;
use Pidgin;

use XML::Feed;
use MIME::Base64;


#################################################
# Доорх 4 хувьсагчийг дураараа тохируулж болно  #
#################################################
my %FEEDS = (
    # "Гарчиг" => "Хаяг"
    "Галзуу хүмүүсийн тэрлэл" => "http://mongolian-it.blogspot.com/feeds/posts/default",
    "Галзуу хүмүүсийн сэтгэгдэл" => "http://mongolian-it.blogspot.com/feeds/comments/default"
);
# 60 секунд тутамд шинэ тэжээл байгаа эсэхийг шалгана
my $REFRESH_INTERVAL = 60;
# Файл үүсгэж болохуйц дурын хавтас.
my $TEMP_DIRECTORY = '/tmp/';
# Онгойх цонхны гарчиг
my $WINDOW_NAME = 'Тагтааны Тэжээл';
#################################################
# Эндээс цааш юу ч өөрчлөж болохгүй             #
#################################################

%PLUGIN_INFO = (
    perl_api_version => 2,
    name => "Feed Reader",
    version => "0.1",
    summary => "Reads and shows the configured feeds in every 60 seconds.",
    description => "Reads and shows the configured feeds in every 60 seconds.",
    author => "tugstugi AT yahoo.com",
    url => "http://mongolian-it.blogspot.com",
    load => "plugin_load",
    unload => "plugin_unload"
);

sub plugin_init {
    return %PLUGIN_INFO;
}

sub plugin_load {
    my $plugin = shift;
    Purple::timeout_add($plugin, $REFRESH_INTERVAL, \&timeout_cb, $plugin);
}

sub plugin_unload {
    my $plugin = shift;
}

sub timeout_cb {
    my $plugin = shift;
    # Reschedule timeout
    Purple::timeout_add($plugin, $REFRESH_INTERVAL, \&timeout_cb, $plugin);

    @accounts=Purple::Accounts::get_all_active();
    foreach $account (@accounts){
        if(index($account->get_protocol_id(), 'prpl-yahoo') < 0) {
            next;
        }
            
        my $feed_title = ''; 
        my $feed_url = '';
        while (($feed_title, $feed_url) = each(%FEEDS)) {
            my $feed_file = $TEMP_DIRECTORY . '/' .  encode_base64($feed_url);
            my $feed = XML::Feed->parse(URI->new($feed_url));
    
            for my $entry ($feed->entries) {
                my $entry_id = $entry->id();
                if (fileContains($feed_file, $entry_id)) {
                    # already added
                } else {
                    my $conversation = Purple::Conversation->new(1, $account, $WINDOW_NAME);
                    if ($conversation) {
                        appendToFile($feed_file, $entry_id);
                        my $link = $entry->link();
                        my $title = $entry->title();
                        my $message = '$feed_title: $title';
                        $conversation->get_im_data()->send($message);
                    } else {
                        # error
                        return;
                    }
                }
            }
        }
        last;
    }
}

sub fileContains {
    my $file = shift;
    my $string = shift;
    open handle, $file;
    my @lines = ;
    # 
    close handle;
    foreach my $line (@lines) {
        if (index($line, $string) == 0) {
            return 1;
        }
    }
    return 0;
}

sub appendToFile {
    my $file = shift;
    my $string = shift;
    open handle, ">>" . $file;
    print handle $string . "\n";
    close handle;
}

Хэрвээ дээрх тушаал таны төмөр дээр ажиллахгүй байгаа бол төмөр дээрээ Perl хэмээх захиран тушаах хэл ойлгодог, мөн XML-FEED хэмээх Perl модул суусан эсэхийг тус тус шалгаж үзээрэй. Дэлгэцийн агшин нь нэг иймэрхүү харагдаж байна:

Аниагийн дөрвөн асуулт ба нэг сэтгэгдэл

2010-05-03T21:48:00.005+08:00

Нөхрийн гарын үзүүрээр сараачиж шийдсэн бодлогыг уншаад Anonymous буюу нэгэн аниа ийнхүү асуусан байв.

- логик болон функционал програмчлал гэдгээ дэлгэрэнгүй тайлбарлавал?
- юуг програмчлах гэж байгаа юм бэ?
- юунд хэрэгтэй эд вэ?
- боломжууд нь?

надад сонирхолтой байна л даа

Аниагийн тун товч дөрвөн асуулт нэг сэтгэгдлийг уншаад уг хариулах зүйтэй хүн маань завгүй үе нь таарч, угийн тавтиргүй миний завтай үе таарч хариулах гэж оролдсон чинь үгийн тоо нь хэтэрч гурван хэсэг салсан юм болсон бөгөөд нөхөр үзээд тусад нь тэрлэ гэж зөвлөсний дагуу үүнийг бичив.
Уг бодлогыг нөхөр цахим заавар бичиж тавин таван мөрөнд багтааж шийдсэн байгаа юм. Тэрнээс арван мөр нь тайлбар, таван мөр нь сул зай бөгөөд тэднийг хасаж тооцохоор цаана нь ердөө гучин есөн мөрөнд л шийджээ. Дөчин нэг ч юмуу,,

Би энэ бодлогыг шийдэх гэж оролдсон бол лав түүнээс хэд дахин богино мөрөнд багтааж болох ч баталгаатай хэд дахин худлаа шийдэх нь найдвартай :). Уул нь ингээд логик програмчлалын талаарх бүх асуултанд хариулчихаж болохоор боловч уншигч авхайг уйдаахгүйн үүднээс хэдэн мөр нэмье. Эхний асуултанд энэ бичлэгээр хариулахыг оролдоё. Хоёр дахь асуултын хариу нь энэ тэрлэлд өөрт нь байх шиг байна гэж би бодож байна. Уг даалгаварыг та хэрэв цахим заавар (код) бичдэг бол өөр хэл дээр бичих гээд үзэх хэрэгтэй. Жишээ нь жаава, с, с++, с# дээр ч юм уу. Бичиж чадаад амжилттай шийдсэн бол тэрэнд зарцуулсан өдөр хоног, бичвэрийн мөрийн дугаар бас хэр их хөлс дуслуулсан бэ гэсэн харьцуулалт хийх нь зүйтэй. Ингэвэл бараг гурав дахь асуултанд нь хариулчих байх.

Гэхдээ их зан гаргалгүйгээр нэг, гурав болон дөрөвдүгээр асуултанд нь тодорхой хариулахыг хичээе. Цэнхэр гариг дээр хэрэглэгдэж байгаа програмын хэлүүдийг өөр өөр өнцгөөс нь харж янз янзаар ангилсан байдаг.
Жишээ нь C, Java, Python, гэсэн хэлүүд бол imperative буюу тушааж захирсан бичлэгтэй програмын хэлний төрөлд орно. Эдгээр хэл дээр та нэг үйлдэл хийдэг функц бичсэн байг гэж бодоход, хэрэв уг функц өөрт нь дамжуулж өгсөн өгөгдөлтэй хамтарч өөр үйлдэл хийх, эсвэл тэр өгөгдлөө өөрчлөх, шинэ юм гаргах, цааш нь дамжуулах гэх мэт дурын юм хийж болно. Гэвч зарим хүмүүс ингэж "дурын өөрчлөлт хийдэг" функцэд дургүй байдаг. Ийм дурын өөрчлөлтийг гол чухал юманд дээрээ хийвэл улс ч гэсэн эвгүй байдалд орж байгааг бидний монголчууд хангалттай амсаж байгаа байх. Тэдгээр дурын өөрчлөлтөнд дургүй хүмүүс уг функцийг тодорхой дүрмийн дагуу бичдэг. Жишээ нь Эрланг хэмээх функциональ хэл дээр ямар нэгэн хувьсагчид нэг л утга өгсөн бол тэрний утгыг хэзээ ч өөрчилж болдоггүй. Ингэснээр энэ хувьсагч ийм л утгыг насаараа тээж явна гэдэгт цахим заавар бичигч хүн итгэлтэй байдаг. Тийм хэл дээр функц бичсэн бол тэр функц нь ийм утга оруулахаар ийм утга буцааж өгнө гэсэн дүрмээ яс барьдаг. Ийм функцийг өөр функцтэй давхар залгаж бас нэг функц үүсгэж болдог. Энэ нь яг математикийн томъёогоор бичсэн юм шиг л ажилладаг. Нэгж функц нь нэг үүргээ л яг биелүүлдэг бол бичиж байгаа хүн нь уг функцдээ тэгтлээ итгэлтэй байдаг учраас өөр функцтэй дуртайяа хольж, нийлүүлж, хавсарч, тэр байтугай өөр функцийн оролт болгож дагуулж өгч болдог. Ингэж ажиллаж байгаа хэл бол функционал хэлний нэг гол шинж.

Тушааж захирсан хэл нь дуртай тушаалаараа дурын өөрчлөлт хийдэг байхад, функционал хэл нь юмнаас ирсэн юмыг өөрчилж юм болгоод цааш нь дамжуулдаг байх жишээтэй. Тушааж захирсан ууртай хэлэн дээр ч функционал маягаар бичиж болно. Гэхдээ дунд нь та нэг тушаагаад өөрчлөгдөх ёсгүй юмыг өөрчилчих юм бол цаашаагаа дамжигдахдаа асар их өөрчлөлт үзүүлэх нөлөө үүсгэж байгаа юм. Хамгийн гоё нь тушаасан хэл дээрх функц нь зөвхөн тэр тушаалдаа л таарсан гүйцэтгэл хийдэг учраас, хэрэв та өөр тушаал хийх болохоороо нөгөө функцээ дахиж ашиглах боломж тун бага, заримдаа бүр боломжгүй болдог. Функциональ хэлний функц гаднах орчноосоо тэгж их хамаардаггүй болохоор оруулах гаргах хоёр нь таарч байвал хаана ч хамаагүй , хэд ч хамаагүй дуудаж хэрэглэж болдог учраас энэ хэл дээр бичигдсэн бичлэг нь ууртай хэлнээсээ хэд дахин цөөхөн бичлэг агуулж байдаг нь бараг ёс болчихсон билээ. Логик хэлний бүтэц нь энэ хоёроос арай өөр. Гэхдээ логик хэлээр функционал бичиж болдог. Логик хэлийг тоглоом бичиж байгаа хүмүүс ар талын шийд гаргах, бяцхан тархи бэлдэх, хэцүү бүтцийг задлаж салгаж хувиргах зэрэгт маш их хэрэглэдэг. Байгаа бүх бодит нөхцлүүдийг нь бэлдэж өгөөд дараа нь хүнээс асууж байгаа юм шиг асуух юмуу шийдэл шаардахад нөгөөх нь олон дахин туршиж үзсэн хүн шиг яг сайхан хариулт өгдөг энэ хэрэглээ нь логик хэлний хамгийн том хүч нь юм.

Ийм шийдлийг тоглоомны завсар нөхцөл байдлаасаа хамаараад янз бүрээр асуух хэрэг гарна, тэр болгоныг та ууртай хэлэн дээр бичих гээд үз л дээ? мянга дахин их болно, мянга дахин хүч зарна, аягүй бол сэтгэлээр унана, тэгээд архинд орж ч магадгүй. Магадгүй нэг сульдаа болсон нөхөр цагаан мах нь гараад цагиралсан нүүртэй юм "би чадчихлаа" гэж дуугарч болох л юм, тэгэхээр нь асуултандаа нэг үг нэмсэн нөхцөл өөрчлөөд чадах уу гээд асуугаад царайг нь ажиглавал цайж ирж ажилласнаа цаашаагаа пид гээд унах вий :).
Логик болон функциональ хэлүүдийн боломж нь тус тусын салбартаа янз бүр. Эрланг хэлэн дээр хийгдсэн системдээ байгууллага нь ерэн ес гэж таслал тавиад ард нь долоон ширхэг есийн тоо тавьсан найдварын баталгаа гаргаж өгдөг байхад ууртай хэлэн дээр тийм баталгаа хийх нь бүү хэл алдаа бол програмын нэг сайжруулах үндэс гэж бараг найз маягийн юм ярьж явдаг онолтонгууд хүртэл байна. Алдаатай бичигдсэн функционал хэлэн дээр алдаа олох хугацаа нь ууртайгаас маш хурдан. Ууртай хэлэн дээр алдаа олох хэцүү. Яагаад гэвэл функц болгон нь ууртай догшин юм болгоныг эвдэлж нураачих гээд байдаг болохоор. Чингисийн үед монгол улс функционал байсан гэж ойлгож болно :).
Мэдээж шал хэрэггүй ууртай хэл оршиж байгаа бус, дошин дээрээ томордог үе уг хэлэнд бас бийг бодох хэрэгтэй. За ингээд хувийн хүндрэл, хүчтэй суутнуудын үгийг өөрийн юм шиг хольж хутгаад байтал анхны сэдвээсээ халихаас гадна бичсэн тэрлэлээсээ тэнэсэн урт болох аюултай болчихлоо.

Анхлан сонирхож байгаа хүнд энэ зэргийн хариу барихад болох байх гэж бодов. Түүнээс биш хоосноос гэрэл үүсгэж байгаа юм шиг гэнэт ламбАда функц үүсгээд усан дээр чулуу ойлгож байгаа юм шиг уг функцээ өгөгдлийн цуваан дээр өнхрүүлж бүгдэд нь халдаах гэх мэт сонин хачин мэргэжлийн нэр ус ороод ирэхээр (lambda calculus) би ч гэсэн амьсгаа давчдаад нүд харанхуйлаад явчихдаг юм. Энэ удаад та бага ч гэсэн гэрэл харсан байгаасай гэж найдъя.

Юөтөбөөс ховх сорох

2010-04-30T17:13:00.010+08:00

Юөтөб гэж нэг ший янгууны мангас байдгийг бүгд мэднэ дээ. Тэндээс хүссэн дүрс бичлэгээ харан инээж, сурж, бас дахин сурж, мөн дуу хөгжмөөр цалгиж байдаг билээ. Үзсэн аятайхан дүрс бичлэгээ хувьдаа хадгалж авах шунал надаас бусдад нь байдаг байх. Би бол ариухан амьтан юм болохоороо зүгээр л татаад авчихдаг. Мэдээж татаж авсан бичлэгэнд тавуу тал нэг бий: Интернэтгүй үед интернэттэй гэж худлаа хэлж үзүүлэх :). За тэр ч бүтэхгүй л дээ. Гол юмнаасаа холдоод зах уруугаа оръё.

Татаж авах олон л аргыг хүмүүс мэдэх байх. Дээр үед нэг вэб хуудас уруу ороод тэндээс татах дүрснийхээ хаягийг өгөнгүүт хүссэн хэлбэрээрээ татаж авдаг байсныг санаж байна. Эсвэл та галт үнэг хэрэглэдэг бол тэрэн дээр ажилладаг дүрс бичлэг татаж авдаг хэд хэдэн өргөтгөл байдгаас надад заримдаа үүнийг нь хэрэглэх шаардлага гардаг. Би гэхдээ гарнаас өгдөг тушаалаар дүрс бичлэгүүдийг татаж авдаг. Яагаад гэвэл би хулганд гар хүрч чадахаа больсонд байгаа юм. Та бодоод үз л дээ, таны ширээн дээр хулгана байж байна гээд, ийй үс босож байна. Миний хэрэглэдэг тушаал маань энд зохиогдсон юм. Татаж авахдаа үүнийг ашиглав. Тэгээд тэрийг тэгээд, дараа нь түүнийг нь ингээд, болохгүй бол юу яагаад, явахдаа яагаарай. Хэхэ сүүлийн өгүүлбэр нь орчин үеийн ганган монгол хэлээр тайлбарлах гэсэн чинь өөрөө ч ойлгохгүй болчихож. Татаж авсан тушаалаа би бүрхүүлийнхээ(shell) орчны хувьсагч path гуайд оруулж өгч байж сая нээсэн тэрминал болгоноосоо дуудах боломжтой болдогийг уншигч авхай та уншиж байхдаа аль хэдийнээ мэдчихсэн, нүдээ хагас аниастай ахмад хүний догь зангаар толгойгоо хагас дохиостой сууж байгаа биз ээ.

Ингэж татаж авах нь нөгөө галт үнэгээр татаж авснаас юугаараа ялгаатай юм гэж та асууж магадгүй. Бараг ямар ч илгаа байхгүй, би зүгээр л таны алтан цагийг тань хулгайлж авдар саваа дүүргэж байна. Татаж авах хэд хэдэн сонголт бий. Тэрний "-tb" гэсэн сонголтыг би хэрэглэдэг. -t нь татаж авахдаа баазад өгсөн гарчгийг нь хадгалах файлдаа хэрэглэх, -b нь хамгийн сайн чанартай хувилбарыг нь тат гэсэн үг. Ааа харж байна уу? Гүүгл ах өөрсдөө арын амбаарт орж HD чанартай бидоонуудаа үзчихдэг, бид нарт болохоор ердийн муу чанартай бидо үзүүлж нүд муутгаад дараа нь нүдний шил зарж баяжих нь л дээ. Татаж авахыг нь та чадна, тохируулахаа ч та чадна, чамаас ер нь олигтой мэдлэг авахгүй юм байна гэж та бодож байгаа байх аа даа. Тэр ч тийм шүү.

Би уул нь яаж татаж авахыг биш ямар дүрс бичлэг татаж авахыг ярих гэж байлаа. Тэр дүрс бичлэгийг одоо татаж авъя:

> youtube-dl -tb "http://www.youtube.com/watch?v=pULI75iEsXM"

татаж авах хаягаа "" дотор оруулж өгөхгүй бол урт хаяган дунд уянга найруулгатай үсэг орчихоод ууртай тушаалтай уралцаад урагшилж өгдөггүй зовлон бий.

Энэ дууг өчигдөр над уруу шөнийн нэг цаг өнгөрч байхад нэг нөхөр маань явуулсан юм. Нөхрийг шөнөжингөө сууж код бичдэг сүрхий гар гэж бодсон чинь зүүдэндээ босож зүг бүрт дэмийрч тийчээд, завандаа зөөврийн төмрөө асаагаад завсар зайгүй холбоос шиддэг хачин зуршилтай галзуу байсныг нь мэдсэнгүй. За ямар ч байсан татаж аваад үзсэн чинь таалагдаж байна гэж юү гэхэв. Халхад алдартай гэгдэх хотын зарим дуучдын үгнээс нутаг ус, аав ээж гэхээс өөр үг гардаггүй, хамаагүй ш дээ хайртай ш дээ гээд үсчээд байдаг хөнгөн шингэн хүүхдүүдийн үгийг нь гүйцэж чадахгүй надад энэ дуучны сэтгэл, эх хэл хоёр нь содон сайхан санагдсан юм. Дууныхаа дүрсий нь Би чамд ямар вэ гэдэг киноны хоёр дахь хэсгээс супер од хэмээгч нэгэн залуу супер од биш нэгэн залуугийн сүйт бүсгүйн ёслолыг нь хутган үймүүлж байгаа хэсгээс нь авч оруулжээ. Нэгдүгээр анги дээрээ хүний дотоод сэтгэл, журамт ёс, хайр сэтгэл гэдгийг илэрхийлэхийг хичээсэн байдаг бол "хоёрдугаар" анги нь алдар нэр, тавтиргүй зан, мөнгө, мөн супер залуу нусаа хэрхэн татаж залгихыг харуулдаг болсон онцлогтойдоо их содон гоё болсон гэж би боддог. За ямар ч байсан ОЛОН жилийн дараа хоёрдугаар анги хийвэл ОЛОН дахин мууддаг юм шүү дээ гэж хүүхдүүддээ захихаас :).

Өвөрлөгдсөн ахан дүүс маань амьдрахын эрхэнд өөрчлөгдөж өөр болсон ч сэтгэл хэл хоёр нь яг л хуучнаараа байгааг би хараад үүнийг тэрлэв.

эмакс бөөндөлт

2010-04-29T19:20:00.022+08:00

Саяхан баахан замбараагүй бичсэн php файлуудын зай авалт, догол гэх мэтийг кодын стандартын дагуу яаж янзлах билээ гэж хэсэг энэ тэрүүгээр хайлт хийж доншуучлав. Юу хэлэх гээд байгааг ойгоогүй бол хальт тайлбарлах гээд үзье. Жишээ нь ийм код байлаа гэж бодъё.

require_once("common.php");

        $s = isset($_REQUEST['s']) ? $_REQUEST['s'] : '';
        $f = isset($_REQUEST['f']) ? (int) $_REQUEST['f'] : '';

if (mdb_count($TABLES['sess'], 'sid', $s)) {

if($f){

$file_name = mdb_getItem ($TABLES['file'],'filename', "file_id = ".$f);
     $wholename = $CONFIG['path']."/".$file_name;
     $filesize = filesize($wholename);

header("Content-type: application/x-msdownload");
header("Content-Disposition: attachment; filename=\"$file_name\"");
     header("Pragma: no-cache");
             header("Expires: 0");
             header("Content-Transfer-Encoding: binary");
     header("Content-Length: $filesize");

             print $wholename;

                     @readfile("$wholename") or merr_alert('File not found.');

        }
        else {
             merr_alert('File not found.');
                }
}
              else {
             merr_alert('Invalid operation');
}

Харахад замбараагүй, хаана эхлээд хаана хаалт нь яваад аль хэсэг нь аль хэсэгтээ хамаараад байгааг харж ойлгоход тун хэцүүтэй, ёстой л нөгөө холион бантан харагдаж байгаа биз. Жижиг иймэрхүү файл дээр гараар засах амархан боловч, олон тэгээд том файлууд дээр бол ёстой хэдэн жил болж таарна. Тэгэхээр энийг өнөө гайхал эмаксаар бол төвөггүй хийчихэж байгаа юм. Нэг файл үүсгээд функц биччихнэ:

(defun emacs-format-function ()
    "Буферыг форматлагч"

    (load "nxhtml/autostart.el")
    (load "nxhtml/nxhtml-mumamo.el")
    (nxhtml-mumamo)

    (indent-region (point-min) (point-max) nil)
    (save-buffer)
)

Энд дуудаж байгаа mumamo гээчийг гүүглдэнэ биз. Тэгээд энэ функцийг ашиглаад л асуудлыг шийднэ дээ :) Ганц нэг файлыг бол: emacs -batch test_file.php -l emacs_format -f emacs-format-function гээд л янзалчихна. Янзалсан скрипт ингэж сайхан харагдаж байна:

require_once("common.php");

$s = isset($_REQUEST['s']) ? $_REQUEST['s'] : '';
$f = isset($_REQUEST['f']) ? (int) $_REQUEST['f'] : '';

if (mdb_count($TABLES['sess'], 'sid', $s)) {

  if($f){

    $file_name = mdb_getItem ($TABLES['file'],'filename', "file_id = ".$f);
    $wholename = $CONFIG['path']."/".$file_name;
    $filesize = filesize($wholename);

    header("Content-type: application/x-msdownload");
    header("Content-Disposition: attachment; filename=\"$file_name\"");
    header("Pragma: no-cache");
    header("Expires: 0");
    header("Content-Transfer-Encoding: binary");
    header("Content-Length: $filesize");

    print $wholename;

    @readfile("$wholename") or merr_alert('File not found.');

  }
  else {
    merr_alert('File not found.');
  }
}
else {
  merr_alert('Invalid operation');
}

Мэдээж олон файл янзална гэвэл тэгээд л бөөнддөг багахан бүрхүүлийн скрипт биччихнэ дээ гэж... :)

Прологоос жиргэх

2010-04-29T06:00:00.009+08:00

Сүүлийн үед хүн болгон жиргэнэ гэж яриад байгаа тул түүнийг нь сонирхож үзэв. Яг ямар учиртайг нь сайн ойлгосонгүй. 140 үсэг дотор багтааж микроблог тэрлэдэг бололтой. Бодвол гар утас уруу message болгож цацах санаатай тэгж хязгаарласан юм болов уу даа. API -г харж суутал гэнэт гар загатнасан тул Prolog-оос жиргэдэг жижигхэн программ бичив. tweet('myusername', 'mypassword', 'my message'). гэж дуудаж ажиллуулна.

:- use_module(library(base64)).
:- use_module(library(http/http_client)).

tweet(Username, Password, Message) :-
basicAuthorization(Username, Password, Authorization),
http_post('http://www.twitter.com/statuses/update.xml',
 form_data([status = Message]),
 Reply,
 [
  request_header(authorization = Authorization)
 ]
),
write(Reply).

basicAuthorization(Username, Password, Authorization) :-
concat(Username, ':', X1),
concat(X1, Password, X2),
base64(X2, X3),
concat('Basic ', X3, Authorization).

Код бичигчдийн үнэнч нөхөр

2010-04-29T04:59:00.007+08:00

Дээрх зургийг би нэг жил гаран дэлгэцийнхээ дэвсгэр зураг болгож байлаа.

Босоо тэнхлэгийг нь уг засварлагчийг эзэмшсэн чадвар, хэвтээ тэнхлэгийг нь суралцах хугацаагаар авч үзнэ үү.

Тэр үедээ би ВИМ ийг таньдаг хүн болгондоо сурталчилж байв. Эмакс хэрэглэдэг болсноос минь хойно ч энэ зургийн үнэ цэнэ алдагдаагүй юм. Мэдээж зарим хүмүүс "Хөөрхий энүүнийг хар даа, eclipse, netbeans гэх мэт хамаагүй орчин үеийн засварлагчид байхад даа. Халуун наранд удаан код бичсээр байгаад хачин галзуутай болчихож" гэх байх даа. Нэг нөхрийн тэрлэсэн хуудсыг уншиж байхад нөхөр ингэж бичсэн байсан сан:

"Би ерэн есөн настай байхдаа ч гэсэн эмаксийг нээгээд төвөггүй ажиллачих чалхтай байх болно." (Чалхыг нь би нэмчих шиг боллоо.)

Би одоо тэр хүний үгтэй санал бүрэн дүүрэн нийлж чадна. Монголд дундаж наслалт доогуур юм чинь

"Би далан долоон настай байхдаа ч гэсэн эмакс дээр далдаганаж нэг ирээд давхар давхар товчлуурыг давс хужир цацаж байгаа юм шиг даан ч нэг аагтай цайнаасаа холдоод явчихав уу, энэ дал нуруугаар хатгаад явчихлаа. Хэвтэж нэг амрая даа..."

гэх байх л даа.

subversion - хэнийг буруутгаж хэнийг магтах вэ

2010-04-28T22:34:00.004+08:00

Саяхан хэсэг кодоос хайлт хийж тухайн хайсан кодын хэсгийг хэн svn рүү нийлүүлснийг мэдэх шаардлага гардаг юм байна. Бүдүүлэг рекурсив хайлтаас авахуулаад svn log хүртэл үзэж тарав. Бараг л скрипт бичиж таарах нь болтой юм бодож байтал бэлэн тушаал байдаг байгаа :) svn буруутга (blame) аль эсвэл магт (praise, annotate, ann) гээд л сайн, мууг олчих бололтойдог. За тэгээд гарын авлагын хуудаснаас нь дэлгэрүүлээд тархиныхаа тогтоодог мухарт наачихна бизээ.

Git Problem № 2

2010-04-28T17:05:00.004+08:00

Ажил дээрээ хүний бичсэн кодыг засаад git push хийх гэтэл танд бичих эрх байхгүй гэх юм. Тэгсэн мөртлөө шинэ файл үүсгээд push хийж болоод байдаг. Баахан ухаж төнхөж үзтэл Git repo нээсэн нөхөр маань файл бичих болон унших эрхээ буруу тохируулчихаж. Янзлуулъя гэтэл тэр нөхөр хэдэн хоног ажлаар явчихсан байдаг, хийсэн өөрчлөлтөө хүмүүстэй хуваалцъя гэхээр Git зөвхөн SSH дэмждэг тул компьютер дээрээ шинэ хэрэглэгч нээх хэрэгтэй болчих гээд байдаг. За тэгээд нэлээд олон хүмүүст өөрчлөлтөө тараах байсан тул түр зуур SVN луу нүүхээр шийдэв. Аз болоход Git зөвхөн ганцхан .git гэж хавтас үүсгэдэг (SVN бол хавтас дотор болгон .svn гэж хавтас үүсгэнэ) тул тэрийг нь устгаад л SVN руу хуулчихлаа. Та бүхэн шинэ Git repo үүсгэвэл файл унших бичих эрхээ зөв тохируулж байгаарай. Тэгэхгүй бол сүүлд нь хамтран ажилладаг хүмүүстээ нэлээд төвөг удах шинжтэй байна шүү.

Угз тайлах

2010-04-27T23:30:00.019+08:00

Өмнө бичигдсэн Логик програмчлалын жишээг туршиж үзэж байгаад мэдэхгүй хүнд жаахан амтлуулах, өөртөө жаахан сэргээх зорилгоор үүнийг тэрлэе гэж шийдэв.
Би өөртөө энэ логик програмчлалыг эх хэлээрээ Утга Учрын Уялдаа Холбооны Зангилааг Тайлах гэж нэрийдэв (УУУХЗТайлах). "Угз тайлах" гэж байгаа юм шиг уншигдаж байгаа биз?

Би аль болох тун товч цөөхөн үгээр нэг тайлбарлая. Уг хэл дээр програмчлахдаа:

эхлээд хөдлөшгүй баримтуудаар юмсын хоорондох уялдааг бэлдэж өгнө. (facts)

бэлдсэн баримтуудаараа хооронд нь холбож дүрэм үүсгэнэ ( rules )

өгөгдлийн баазаасаа лавлаж асууна ( query)

эхний хоёрыг нь ерөнхийд нь өгөгдлийн бааз гэж нэрлэдэг. Жижиг анхаарах зүйл бол:

хувьсагч нар том үсгээр эхэлж бусад нь жижиг үсгээр бичигддэг.

лавласан асуулт болон баримтын бичиглэлт бүгд ЦЭГЭЭР дууссан байх ёстой

хоёр үнэн юмны хооронд нь таслал тавьсан бол бөгөөд гэсэн утга илэрхийлдэг.

аль нэг нь үнэн байхад болно гэсэн бол ; гэсэн цэг таслалаар илэрхийлдэг.

Жишээ авалгүйгээр юм тайлбарлах шиг хэрэггүй юм гэж үгүй бил ээ. Эхлээд хэдэн хөдлөшгүй баримтууд бэлдэе:

хайртай(юндэн, нансалмаа).
хайртай(нансалмаа, юндэн).
хайртай(хоролмаа, юндэн).

Энд би гурван хөдлөшгүй баримт бэлдэж тавив. Энгийн үгээр үүнийг дараах маягаар тайлан уншиж болох юм:
юндэн нансалмаад хайртай.
нансалмаа юндэнд хайртай.
хоролмаа юндэнд хайртай.
уг нотолгоон дээр тулгуурлаад журамт эрийн дүрэм босгоё:

журамтай(юндэн) :- хайртай(юндэн, нансалмаа),
                 not(хуурдаг).

Энэ бичлэгийг тайлбарлахдаа :- гэснээс нь эхлэе. ХЭРЭВ баруун гар тал нь үнэн бол зүүн гар тал нь үнэн гэж тайлж уншиж болно. Тэгэхээр:
ХЭРЭВ юндэн нансалмаад хайртай БӨГӨӨД хуурдаггүй БОЛ юндэн журамтай эр гэж нийтэд нь тайлж унших хэрэгтэй.
not(хуурдаг) гэсэн бичлэгээс та, not гэсэн англи тушаалаар хуурдаг гэсэн дүрмийн эсрэг утгыг нь хэрэглэнэ гэж ойлгоно уу. Мөн хоёр үнэн гэсэн бичлэгийг дунд нь , гэсэн таслалаар тасалж БӨГӨӨД болж байгааг та ойлгосон буй заа.
Мэдээж л дээ, юндэн нансалмаад хайр зарлаж гүйж байснаа гэнэт хоролмаад хайр зарлаад унавал ямар юмных нь журамт эр байхав дээ. За тэгвэл үүнийгээ энэ хэл дээр илэрхийлэх хэрэгтэй болно.

хуурдаг :- хайртай(юндэн, Х), not(X=нансалмаа).

энэ хуурагчийн дүрмийг та бараг надгүйгээр тайлан уншиж байгаа байлгүй дээ: юндэн Х хүнд хайртай БӨГӨӨД тэр Х нь нансалмаа БИШ бол хууралт юм.
Энд Х гэгч тэр нууц амрагийг нь том үсгээр бичсэнийг нь та анзаарч байгаа биз? Яагаад гэдгийг нь та мэдэж байгаа биз дээ? Мэдээж шүү дээ, ийм бузар булай юмыг олны өмнө илчилж дурайтал харуулах гэж том үсгээр тэмдэглэж байхгүй юу.

Тэр Х бол хувьсагч. Пролог ажиллахдаа бэлдэж өгөгдсөн өгөгдлийн баазаас хайртай(юндэн, Х)-д таарах бүх баримт нотолгооноос хайгаад Х-д тэр таарсан нотолгоог нь оноож өгдөг. Жишээ нь та баазаас дараах маягаар лавлаж асууж болно. Эхлээд юуны өмнө ямар ямар хөдлөшгүй баримт болон дүрэмнүүд баазад байгааг хардаг тушаалтай танилцана уу.

?-listing.

журамтай(юндэн) :-
хайртай(юндэн, нансалмаа),
not(хуурдаг).

хуурдаг :-
хайртай(юндэн, A),
not(A=нансалмаа).

хайртай(юндэн, нансалмаа).
хайртай(хоролмаа, юндэн).
хайртай(нансалмаа, юндэн).
true.

эндээс жишээ нь хайртай(юндэн, Х) гэсэн асуултад таарах баримт байвал харуул гэсэн асуулт асууя:

?- хайртай(юндэн, X).
X = нансалмаа.

харж байна уу? Х-н оронд нансалмаа гэсэн бичлэг олдож байгааг харуулж байна.
Ингээд одоо байгаа баримт нотолгоон дээрээ тулгуурлаад юндэнг хэр журамтай эр вэ гээд асуугаад үзье.

?-журамтай(юндэн).
true

Асуулт маань "Юндэн журамтай юу?" гэсэн чинь өөдөөс "true" гэж авч байна даа харин ч нэг. Сонин юм даа, юндэнгийн талаар энэ гадаад нөхөр юугаа хийгээд мэдчихсэн бас баталчихсан явж байдаг байна вэ? Юндэн гуайг хилийн чанадад цагаачилж юмуу хараар ажиллаж байгааг нь утга учрын нарийн зангилааг тайлдаг уг програм харь улс уруу нь утасдаж лавлаад уг хэлээр нь хариулж байгаа юм болов уу. За бүү мэд. Ямар ч байсан журамтай гэдгийг нь баттай хэлж байх шиг байна.

Одоо хэдүүлээ хөдлөшгүй хүчтэй үндсэн хуулиа хүртэл хувийн шуналд автаж өөрчилдөг "монгол" "хэнэггүй" "уужим" "балиар бүдүүн" зангаараа түрий барин энд байгаа хөдлөшгүй баримтуудыг өөрчилж нэг үзэх үү? Магадгүй юндэн маань хүний газар хар ажил хийж хоол нойргүй ажиллаж байхдаа эх орондоо үлдсэн хайрт нансалмаагаа хоосон ходоодыг нь тэтгэж хоёр мөөмөөрөө даллан дуудсан хоролмаатай сольж, хормойд шургалсан явдлыг уг нутгийн ардууд нь шөнөөр шургалан гүйж, шуухитнан уухилан, угз тайлах чимээгээр нь мэдээд хайртай(юндэн, хоролмаа) гэсэн sms ч явуулсан байж бас болох юм. За ямар ч байсан

хайртай(юндэн, нансалмаа).
хайртай(хоролмаа, юндэн).
хайртай(нансалмаа, юндэн).
хайртай(юндэн, хоролмаа).

гээд мэдээлэл баттай болсон байг гэж үзье. Ингэхээр журамт эрийн асуудал юрамт эрийн асуудал болон хувирах ёстой доо:

?-журамтай(юндэн).
false

Ааа, ха хаха, ичих нүүрээ элгэндээ наасан юндэн ингэж олны өмнө онигоо болж баригдлаа даа. Энэ гадаад нөхөр шууд хэлж байна ш дээ. FALSE гэж. Би бас муу ч гэсэн худлаа гэдгийг нь ойлгоод байгаа юмаа бас.

За галзуурсан биш ингэж гажиж яанам билээ. Эмакс хэрэглэдэг нөхөр байвал бичсэн файл дээрээ M-x prolog-mode гэж горимыг нь солиод C-c C-l гэж уг файлаа пролог дээр дуудаж хөрвүүлэхээр прологийн асуух самбарыг харуулдаг. Тэндээс та юндэнг журамтай эсэхийг нь асуугаад үз л дээ.

Хүүеэ, чи ямар тэнэг юм бэ?

2010-04-26T17:24:00.005+08:00

Өчигдөр ижийгээ нисэх онгоцны буудалд (Тэгэл) гаргаж өгч байгаад нэгэн "сонин" үзэгдэлтэй тулгарав. Мэдээж тэрүүгээр ийш тийш хөлхөлдсөн ганган, согтуу, бүдүүн, хөгшин, залуу, хүүхэд, бас бүдүүн, дахин бүдүүн (монгол эрчүүл гахай болчихсон юмуу гэж бодогдохоор) гэх мэт хөдөлгөөнийг ажиглан сууж байтал гуч сүүлдэж яваа байрын хүүхэн бид нартай яриа өдөж ( эсвэл би ч эхэлж ярил уу, мартчихаж ) хоёр гурван өгүүлбэр солилцож байтал тэр хүний ар нуруунаас нь түүний үеийн хүүхэн мөрөнд нь тогшиж "мэндлэв". Энэ тэрлэлийг бичих болсон шалтгаан маань энэ мэндлэл юм.
Хүүхэн: Хүүшээ чи юу? Хүүеэ, чи ямар тэнэг юм бэ?
Нөгөө хүүхэн:Хүүеэ яанаа? чи юу? ямар балай юм бэ?
Хм, ижий маань дэргэд тэр хоёр ингэж тэврэлдэн уулзаж байхад ингэж шивнэж байна: "Ямар бүдүүлэг юм бэ?". Би ч тэнд бас цочирдож гөлийчихсөн байснаа ухаан орж инээлээ. Надад үнэндээ хэлэх үг олдсонгүй. За тэгээд л тэр хоёр удаан уулзаагүйгээ гайхан ярилцаж байснаа яриан дундуур сая болж өнгөрсөн үйл явдлаас хэдхэн секундын өмнө юу гэж бодсоноо ярьж байх юм. "Би тэгээд л чамайг хараад л, хэсэг гайхаад, хүүеэ ямар тэнэг юм бэ? гэж бодоод".... Айййн? Энэ лав миний хувьд монгол хүмүүсийн мэндчилгээ биш ээ. Эмэгтэй хүмүүсийн ааль аягны элдэв гажилтын хэмжээ гэж байлгүй яахав. Гэхдээ энэ бол арай хэтэрнээ. Ачаа өгөх гээд зогсож байтал ардхан талд нэг хорь орчим насны бүсгүй утсаар ярьж байх юм. Яг л таван настай хүүхэд ярьж байгаа юм шиг. Би ар нуруунд болсон тэр яриаг чагнаж байсан болохоор гадаад хүн монголоор бас хальт мульт ярьж байна даа гэж бодсоныг хэлэх үү. Ичмээр гэж... Хариад гэргий хүүхдүүдтэйгээ тэд нарыг дууриаж мэндчилж хэсэг инээлдэв. Гэхдээ л хэсэгтээ гүн бодолд автуулж үүнийг тэрлэхэд хүргэлээ. Уул нь энэ тэрлэлийн үндсэн хаягтай зохихгүй л сэдэвтэй юм бичиж байна. Гэхдээ дан техник гэлтгүй давхар бас бодож тунгаах юм зэрэгцүүлж байхад гэмгүй байх гэж найдан илгээв.

Эмаксаас тэрлэх

2010-04-23T15:22:00.007+08:00

Урьд нь дурлаж баруун гартаа байлгадаг байсан засварлагчаа зүүн гарандаа шилжүүлэн өгч, оронд нь эмакс хэмээх засварлагчийг баруун гартаа барих болсноос хойш хэдэн жил өнгөрчээ. Энэ хооронд бараг бүх зүйлийг эмакс дээр хийхийг зорьж, мөн хийсээр, харин энэ тэрлэлийг эхлүүлэх хүртэл эмаксаас тэрлэж үзээгүй байж. Эхнийхээ хуудсыг тэрлэв. Болж байх юм. Болгох гэж мэдээж хэсэг мангуутлаа л даа.
Ер нь бол хоёр арга ихэвчлэн хэрэглэгддэг бололтой weblogger.el болон e-blog. Би яагаад ч юм эхнийхээр нь оролдож хэсэг хугацаа алдав (гүүгл гуай эхнийхийг нь их олж харуулах юм). Гэтэл нөхрийн илгээсэн нэг хаягийг нээж үзтэл тэр нь миний урдаа барьдаг томчуулын нэг байх нь тэр. Мундаг гуай бас л над шиг ухантаж уур нь хүрээд бичсэн байх юм. Мундаг юм болохоороо мань хүн юу боллоо гэж над шиг уйлаад л сууж байхав дээ, илүү арга олчихож, тэр нь хоёр дахь арга нь юм. Товчхондоо бол энэ хоёр дахь арга нь гүүглийн өөрсдийнх нь гаргасан API-г ашигладаг болохоор алдаа бараг гардаггүй юм байна. Тавигдах ганцхан шаардлага нь ажиллаж байгаа компотитор дээр нь curl суусан байх шаардлагатай. Ингээд e-blog.el файлыг татаж авч нэг газар байрлуулаад .emacs файлдаа дараах оруулгыг нэмсэн бол суулаа гэсэн үг.

;; эмаксаас тэрлэхэд хэрэглэгдэнэ
(load-file "~/elisp/e-blog.el")

Мэдээж ;; тэмдгийн араас бичигдсэн тайлбарыг заавал бичих шаардлагаггүй. Мөн e-blog.el файлын байрлах газрыг зөв зааж өгөх хэрэгтэй (би өөрийнхөө ~/elisp санд хадгалсан). Ингээд эмакс эхэлсний дараа M-x e-blog-new-post тушаал өгөнгүүт тэрлэж эхлэх нь тэр дээ. Танаас хэрэглэгчийн нэр болон нууц үг асууж холбогдсоны дараа таны тэрлэлийн үндсэн гарчгуудыг тань жагсааж харуулах болно. Нэрийн урд нь байгаа нэмэх тэмдэг дээр нь дарснаар тэнд хэдэн тэрлэл байгааг харуулна. Засварлахаар бол мэдээж дээр нь дарахад хангалттай. Харин шинээр тэрлэхээр бол үндсэн гарчиг дээрээ дарна. Ингээд л Гарчиг, Шошго хоёроо оруулаад л дараа нь үндсэн хэсэгт нь санаанд орсноо бичиж дуусгаад C-c C-c дараад л болох нь тэр. Үгүй мөн амар юм даа.

Git Problem № 1

2010-04-22T20:01:00.014+08:00

2004 онд CVS ашиглахаа болиод оронд нь SVN ашиглаж эхлэхэд санаа минь нэг сайхан амарсансан. Тухайн үед CVS-ын чухам юу нь болдоггүй байсныг одоо сайн санадаггүй юм. Ямарч байсан SVN руу шилжсэнээс хойш хараал хэлэх минь нэлээд багассан билээ. Энэ хавраас хамт ажилдаг нэг нөхөр намайг ятгаад бид хэд SVN ашиглахаа болиод оронд нь Git ашиглаж эхлэв. Тэгсэн нэг л сайн дасаж өгөхгүй юм. Git д олон сайн давуу талууд байгаа боловч надад таалагдахгүй хэд хэдэн асуудал байна аа хөөрхий. Жишээ нь олон хүн нэг төсөл дээр бүгд нэгэн зэрэг ажиллахад нэлээд төвөгтэй юм. Би өөрчлөлтөө бусдадаа тараахын тулд эхлээд git pull дараа нь git commit төгсгөлд нь git push гэж 3 удаа git үйлдэх хийх хэрэгтэй болдог. 10 минут тутамд ингэхээр сүүлдээ нэлээд залхаж эхлэх шинжтэй. Мөн ихэнх IDE (XCode гэх мэт) Git-ийг дэмждэггүй, дэмжлээ ч гэсэн тэр нь нэлээд дутуу дулимаг (Eclipse-ийн EGit) хийгдсэн байна. Ингээд тоочоод байвал нэлээд хэдэн асуудал байна aa. За тэр ч яахав бичих гэсэн юмнаасаа хадуураад явчихлаа. Өнөөдөр саяхан үүсгэсэн Git төслөө бага зэрэг ч сайжруулах санаатай Eclipse дээр устгах нэгийг нь устгаад, өөрчлөх нэгийг нь өөрчлөөд явж байтал доорх проблем гараад хийсэн юм аа бусдадаа тарааж чадахаа больчихов.

error: unable to create temporary sha1 filename ./objects/XXXX: File exists

fatal: failed to write object
error: unpack failed: unpacker exited with error code
To ssh://XXXX@XX.XX.XX.XX/home/local/XXXX/helion.git
! [remote rejected] master -> master (n/a (unpacker error))
error: failed to push some refs to 'ssh://XXXX@XX.XX.XX.XX/home/local/XXXX/XXXX.git'

Git зөвхөн SSH ашиглаж мэдээллээ тараадаг тул хэрэглэгчийн эрх нь хүрэхгүй байгаа юм болов уу гээд тэр талын алдаа хайж мунгинав. Алдааг нь олохгүй болохоор учир мэддэг хүнээс асуутал refactoring хийсэн үед Git-д заримдаа ийм алдаа үүсдэг, git fsck гэж дуудаад янзалчих гэлээ. Хэлснийх нь дагуу хийтэл нөгөө алдаа маань алга болчихлоо, мэдүүштэй л эд байна.

Нөгөө нь & Логик програмчлал

2010-04-20T23:31:00.022+08:00

Өнөөдөр ажил дээр сууж байтал мессенжерээр доорх масс мессеж цацагдаж байх юм:

Нэг гүүрээр аав, ээж охин, өвөө 4 гарах болжээ. Тэд 17 минутад амжих ёстой байв. Гүүрээр дээд тал нь 2 хүн гарна, дундаа 1 гар чийдэнтэй, гар чийдэнгээ шидэж болохгүй, нэг нэгнээ үүрч явахгүй. Аав 1 минут, ээж нь 2 минут, охин 5 минут, өвөө нь 10 минут тур гүүрийг явж туулна гэвэл 17 минутад яаж бүгдээрээ амжиж гарах вэ?

Сүүлийн гурав дөрвөн хоног Пролог хэмээх логик програмчлалын хэлтэй ноцолдоод сууж байсныг хэлэх үү, дээрх бодлогыг Пролог дээр програмчилж үзэхээр санагдав. Доорх бодолт маань нэлээд болхи бөгөөд гүүрээр гарч болох бүх боломжийг шалгаж үзэх тул олон хүн гол гарах тохиолдолд удаан ажиллах болно. Жишээ нь аав нь гүүрээр нааш цааш 17 удаа гүйж гарах нөхцөлийг хүртэл шалгана. Доорх программыг Пролог дотроос гүүрээр_гарах_боломж([өвөө, аав, ээж, охин, гар_чийдэн], [], 17, Хариу). гэж дуудаарай. Олдсон хариунууд нь Хариу гэсэн хувьсагч дотор хадгалагдана. Цаашаа тайлбарламаар байсан боловч гэрийн зүг гэлдрэх цаг болсон тул ингээд орхиё.

% Дуудах: гүүрээр_гарах_боломж([өвөө, аав, ээж, охин, гар_чийдэн], [], 17, Хариу).
% Хариу:
% Хариу = [[аав, ээж, гар_чийдэн], [аав, гар_чийдэн], [өвөө, охин, гар_чийдэн], [ээж, гар_чийдэн], [аав, ээж, гар_чийдэн]] ;
% Хариу = [[аав, ээж, гар_чийдэн], [ээж, гар_чийдэн], [өвөө, охин, гар_чийдэн], [аав, гар_чийдэн], [ээж, аав, гар_чийдэн]] ;

% Зүүн эрэг дээр нэг ч хүн үлдэх ёсгүй.
гүүрээр_гарах_боломж([], _, T, []) :-
        T>=0. % цагтаа амжих хэрэгтэй

% Энэ функцион T минутад багтаж гүүр гарах боломжуудыг backtracking ашиглаж олно.
гүүрээр_гарах_боломж(Зүүн, Баруун, T, Хариу) :-
        T>0, % цагтаа амжих хэрэгтэй
        гүүрээр_гарах(Зүүн, Баруун, Зүүн1, Баруун1, L, T1),
        T2 is T-T1, T2>=0, % цагтаа амжих хэрэгтэй
        гүүрээр_гарах_боломж(Зүүн1, Баруун1, T2, M),
        append([L], M, Хариу).
гүүрээр_гарах_боломж(Зүүн, Баруун, T, Хариу) :-
        T>0, % цагтаа амжих хэрэгтэй
        гүүрээр_гарах(Зүүн, Баруун, Зүүн1, Баруун1, L1, T1),
        T-T1>=0, % цагтаа амжих хэрэгтэй
        гүүрээр_гарах(Баруун1, Зүүн1, Баруун2, Зүүн2, L2, T2),
        T3 is T-T1-T2, T3>=0, % цагтаа амжих хэрэгтэй
        гүүрээр_гарах_боломж(Зүүн2, Баруун2, T3, M),
        append([L1], [L2], L3), append(L3, M, Хариу).

% X ганцаараа гар чийдэнтэй явав.
гүүрээр_гарах(A, B, A1, B1, [X, гар_чийдэн], T) :-
        member(X, A), not(X=гар_чийдэн),
        member(гар_чийдэн, A),
        subtract(A, [X, гар_чийдэн], A1),
        append(B, [X, гар_чийдэн], B1),
        гүүрээр_гарах_хугацаа(X, T).
% X, Y хоёр гар чийдэнтэй явав.
гүүрээр_гарах(A, B, A1, B1, [X, Y, гар_чийдэн], T) :-
        member(X, A), not(X=гар_чийдэн),
        member(Y, A), not(Y=гар_чийдэн), not(Y=X),
        member(гар_чийдэн, A),
        subtract(A, [X, Y, гар_чийдэн], A1),
        subtract(A, A1, Temp),
        subtract(Temp, [гар_чийдэн], [X, Y]),
        append(B, [X, Y, гар_чийдэн], B1),
        гүүрээр_гарах_хугацаа(X, T1),
        гүүрээр_гарах_хугацаа(Y, T2),
        max(T1, T2, T).

% Гүүрээр гарах хугацаа
гүүрээр_гарах_хугацаа(аав, 1).
гүүрээр_гарах_хугацаа(ээж, 2).
гүүрээр_гарах_хугацаа(охин, 5).
гүүрээр_гарах_хугацаа(өвөө, 10).
гүүрээр_гарах_хугацаа(гар_чийдэн, 0).

% max(A, B, X) -> X=max(A,B) 
max(X,Y,X) :- Y =< X.
max(X,Y,Y) :- X =< Y.

Үүнээс хойш түүнээс цааш би (нөгөө нь) логик болон функционал програмчлал гэх мэт хэнд ч хэрэггүй зүйлсээр та бүхнийг залхааж байх болно оо.

Нэг нь

2010-04-19T15:30:00.002+08:00

Олон хүний (одоогоор гурав ч яваандаа нэмэгдэж магадгүй) тэрлэлүүдийг нэг газраас харуулбал хийж байгаа хүмүүсдээ ч сонирхолтой уншиж байгаа хүндээ ч сонин байх болов уу гэж ярилцсаны үндсэн дээр уг тэрлэлийг нээж гэнэ. Гэвч уулын мод урттай богинотой, учралт хүний зан сайтай муутайн үлгэрээр (нэг үг л зөрчих шиг боллоо) уг тэрлэл нь нэг хүнээс эрхэлсэн юм шиг харагдавч өөр өөр бодол санаагаар солигдож байх нь уншиж байгаа хүндээ хаврын цаг агаар шиг солигдмол хагас галзуу хүн шиг өөр өөр юм тэрлэсэн сэтгэгдэл төрүүлээд байх вий гэсэн ярианы үндсэн дээр уг гарчиг нь буужээ. Үнэхээр "эргүүлж мөлжихөд хүзүү сайхан, эргээд уулзахад ижий сайхан" гэж үнэн юм байна. Учир нь, уржигдар мөлжсөн хүзүүний шулсан махнаас одоо ч гэсэн үлдэгдэл хэсэг хусаг мах хөргөгчинд байж л байна. ... Сүүлийн хоёр өгүүлбэр лав минийх биш. За ямар ч байсан эхлүүлж нэг нь бичих ёстой юм чинь гэж бодоод энүүгээр нэг нь би боллоо. Аа төгсгөлд нь шахуу юм даа, гэхдээ гол нь: юун талаар тэрлэхээ товч дурдая.

- Санаанд орсоноо

Энүүнээс илүү товч гэж юу байхав дээ.